Αρχείο Βιοτεχνίας Rheiner -

Περιοχή αναγνώρισης

Κωδικός αναγνώρισης της ενότητας περιγραφής

GR HATHPA 04_Rheiner

Τίτλος

Αρχείο Βιοτεχνίας Rheiner

Χρονολογία(ες)

1970-1985 (Δημιουργία)

Επίπεδο περιγραφής

Αρχείο

Μέγεθος και υπόστρωμα της ενότητας περιγραφής (ποσότητα, όγκος ή διαστάσεις)

Όγκος: 20,28 γραμμικά μέτρα
Ειδικά Τεκμήρια: 1 σχέδιο, 1 τυπογραφική πλάκα
Υπόστρωμα: Χαρτί / Μικτό υπόστρωμα (λόγω της τυπογραφικής πλάκας)

Περιοχή πλαισίου παραγωγής

Όνομα του παραγωγού

Rheiner Wäsche und Bekleidungsfabrik

(1960 - 1985)

Διοικητική ιστορία

Η ΕΓΕ Rheiner Wasche und Bekleidungsfabrik GmbH & Co Rheine in Westfalen ήταν γερμανική βιομηχανία ενδυμάτων που δραστηριοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη από τη δεκαετία του 1960 έως το 1985. Η εταιρεία εγκαταστάθηκε στην ανατολική πτέρυγα του Παλιού Τελωνείου του λιμανιού της Θεσσαλονίκης, εντός της λεγόμενης Ελεύθερης Ζώνης, απολαμβάνοντας ειδικό τελωνειακό και φορολογικό καθεστώς.
Η Rheiner απασχολούσε κυρίως Ελληνίδες εργάτριες. Τα υφάσματα και οι κλωστές εισάγονταν από τη Γερμανία, ενώ τα παραγόμενα ενδύματα εξάγονταν απευθείας στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Συνθήκες Εργασίας:
Οι συνθήκες εργασίας στο εργοστάσιο χαρακτηρίζονταν ως αυστηρές:
Πειθαρχία: Απαγορευόταν η καθυστέρηση στην προσέλευση. Αν μια εργάτρια αργούσε έστω και ένα λεπτό, δεν της επιτρεπόταν η είσοδος.
Επικοινωνία: Δεν επιτρεπόταν η συνομιλία μεταξύ των εργατριών κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Απόδοση: Υπολογιζόταν σχολαστικά η παραγωγικότητα της κάθε εργάτριας, με βάση τον αριθμό των ενδυμάτων που παρήγαγε.
Έλεγχος Ποιότητας: Η Γερμανίδα προϊσταμένη και οι Ελληνίδες αρχιεργάτριες επιθεωρούσαν τακτικά την ποιότητα της εργασίας, με έμφαση στη λεπτομέρεια.
Στην είσοδο του εργοστασίου υπήρχε επιγραφή που ανέφερε το ειδικό τελωνειακό καθεστώς και τις συνέπειες σε περίπτωση παραβίασής του:
"Άπαντα τα υλικά του Εργοστασίου είναι υποκείμενα δασμών και απαγορεύεται η εξαγωγή των εκ του χώρου του Εργοστασίου. Εις περίπτωσιν κατά την οποίαν ευρεθή οποιονδήποτε είδος υλικού εις εργαζόμενον εις το εργοστάσιον, εκτός της αμέσου απολύσεως θα διωχθεί και ποινικώς, επί κλοπή και λαθρεμπορία".
Διεύθυνση και Λειτουργία:
Διευθυντής: Ο Γερμανός Ζίγκφριντ Κότε.
Παραγωγή: Ολόκληρη η παραγωγή εξαγόταν στη Γερμανία.
Καθεστώς: Η λειτουργία εντός της Ελεύθερης Ζώνης παρείχε φορολογικά πλεονεκτήματα.
Κλείσιμο του Εργοστασίου:
Την άνοιξη του 1985, ο εργοδότης κήρυξε πτώχευση και εγκατέλειψε το εργοστάσιο, αφήνοντας περίπου 200 εργάτριες χωρίς εργασία. Υπάρχουν δύο πιθανά σενάρια για το κλείσιμο:
Αλλαγές στο φορολογικό καθεστώς: Θεωρήθηκαν ασύμφορες για τη συνέχιση της λειτουργίας εντός του λιμανιού.
Αναζήτηση φθηνότερου εργατικού κόστους: Ενδεχομένως η εταιρεία μετέφερε τη δραστηριότητά της σε άλλη χώρα με χαμηλότερο κόστος εργασίας.
Μετά το κλείσιμο, το εργοστάσιο παρέμεινε εγκαταλελειμμένο, διατηρώντας μέχρι σήμερα τα σημάδια της εποχής εκείνης, με μηχανήματα, εργαλεία και προσωπικά αντικείμενα των εργατριών να παραμένουν στον χώρο.

Φορέας διατήρησης του αρχείου

Ιστορικό Αρχείο Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ)

Ιστορικό της ενότητας περιγραφής

Το αρχειακό υλικό παρήχθη και συγκεντρώθηκε οργανικά από την εταιρεία «ΕΓΕ Rheiner Wäsche und Bekleidungsfabrik GmbH & Co» κατά το διάστημα της λειτουργίας της στη Θεσσαλονίκη (1960–1985), αποτελώντας το ζωντανό τεκμήριο της διοικητικής, οικονομικής και παραγωγικής της δραστηριότητας.
Μετά την αιφνίδια πτώχευση της επιχείρησης και την εσπευσμένη εγκατάλειψη των εγκαταστάσεων από την εργοδοσία την άνοιξη του 1985, το σύνολο των αρχείων παρέμεινε εγκλωβισμένο στην ανατολική πτέρυγα του Παλιού Τελωνείου. Για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, το υλικό παρέμεινε στην αρχική του θέση (in situ), εκτεθειμένο στη σκόνη, την υγρασία και τις περιβαλλοντικές μεταβολές, αλλά προστατευμένο από την ανθρώπινη παρέμβαση λόγω του ελεγχόμενου χαρακτήρα της Ελεύθερης Ζώνης του Λιμένα. Η κατάσταση αυτή μετέτρεψε τον χώρο σε ένα σπάνιο βιομηχανικό κατάλοιπο, όπου τα έγγραφα συνυπήρχαν με τα μηχανήματα και τα προσωπικά αντικείμενα των εργατριών. Η μακρά περίοδος αδράνειας τερματίστηκε τον Φεβρουάριο του 2024, όταν το Τμήμα Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., αναγνωρίζοντας την ιστορική αξία της ενότητας, πραγματοποίησε οργανωμένη σωστική παρέμβαση, αποσπώντας τα 20,28 γραμμικά μέτρα εγγράφων από τον εγκαταλελειμμένο χώρο για να τα εντάξει σε συνθήκες ασφαλούς αρχειακής φύλαξης.

Διαδικασία πρόσκτησης

Η παρούσα αρχειακή ενότητα περιήλθε στην κατοχή και διαχείριση του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε. τον Φεβρουάριο του 2024 κατόπιν σωστικής παρέμβασης του προσωπικού του Γραφείου Ιστορικού Αρχείου.
Μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης του εργοστασίου στην ανατολική πτέρυγα του Παλιού Τελωνείου (από το 1985) και προκειμένου να αποτραπεί η οριστική απώλεια, η καταστροφή ή η περαιτέρω αλλοίωση του υλικού από τις περιβαλλοντικές συνθήκες, το Ιστορικό Αρχείο προχώρησε σε οργανωμένη επιχείρηση εντοπισμού, περισυλλογής και ασφαλούς μεταφοράς των εγγράφων, καθώς και των ειδικών τεκμηρίων (σχέδιο, τυπογραφική πλάκα). Το υλικό εισήχθη επίσημα στις αρχειακές υποδομές του οργανισμού με σκοπό την απεντόμωση, συντήρηση, ταξινόμηση και επιστημονική του ανάδειξη.

Περιοχή περιεχομένου και διάρθρωσης

Παρουσίαση περιεχομένου

Το αρχείο της βιοτεχνίας Rheiner περιλαμβάνει πλούσιο και ποικίλο υλικό που αποτυπώνει τη λειτουργία, την οργάνωση και την καθημερινότητα της επιχείρησης. Το περιεχόμενό του αφορά κυρίως τη διοίκηση του προσωπικού, τη ρύθμιση εργασιακών σχέσεων, καθώς και τη γενικότερη λειτουργία της βιοτεχνίας.
Κατηγορίες Αρχείου

Διαχείριση Προσωπικού
α. Προσλήψεις & Απολύσεις: Έγγραφα που αφορούν την πρόσληψη, τη λήξη συνεργασιών και τις σχετικές διαδικασίες.
β. Ατομικά Δελτία Υπαλλήλων: Προσωπικοί φάκελοι με στοιχεία εργαζομένων.
γ. Βιβλία Κανονισμού: Κανονισμοί λειτουργίας και πειθαρχίας του προσωπικού.
δ. Βιβλία Ι.Κ.Α.: Καταγραφές των ασφαλιστικών εισφορών και των σχετικών διαδικασιών.
ε. Ημερομίσθια: Αρχείο καταγραφής των ημερομισθίων των εργαζομένων.
Διοίκηση & Διοικητικές Πρακτικές
α. Βιβλία Πρακτικών: Καταγραφές συνεδριάσεων, αποφάσεων και διαχειριστικών διαδικασιών.
β. Δώρα: Σχετικά αρχεία με τις παροχές και τα επιδόματα των εργαζομένων.
γ. Ψηφοδέλτια Σωματείων: Αρχεία σχετικών με τις συνδικαλιστικές εκλογές και δραστηριότητες.
δ. Ευρετήρια: Μητρώα και λίστες καταγραφής πληροφοριών για την επιχείρηση και το προσωπικό.
Τεχνικά & Παραγωγικά Έγγραφα
α. Οδηγίες Χρήσης Μηχανημάτων: Εγχειρίδια και τεχνικές προδιαγραφές για τη λειτουργία των μηχανών παραγωγής.
β. Χρωματολόγια: Δείγματα και καταγραφές χρωμάτων που χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή.
Πολιτιστικό & Ιστορικό Υλικό
α. Εφημερίδες: Δημοσιεύματα σχετικά με τη βιοτεχνία και τον εργασιακό χώρο.
β. Φωτογραφίες: Οπτικό υλικό από την παραγωγική διαδικασία, το προσωπικό και τις εγκαταστάσεις.
γ. Ημερολόγια: Καταγραφές γεγονότων και δραστηριοτήτων της βιοτεχνίας.
δ. Λογοτεχνικά Βιβλία: Συλλογή βιβλίων που πιθανώς σχετίζονται με τους εργαζόμενους ή το πολιτιστικό περιβάλλον της επιχείρησης.
Διάφορα Αντικείμενα
α. Υλικό που συμπληρώνει την εικόνα της βιοτεχνίας, όπως γραφική ύλη, διαφημιστικά έντυπα, προσωπικά αντικείμενα εργαζομένων κ.ά.

Επιλογές, εκκαθαρίσεις και τελική διατήρηση

Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της σωστικής παρέμβασης που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2024, το σύνολο του υλικού αποσπάστηκε αυτούσιο και αυστηρά ως είχε από τον εγκαταλελειμμένο χώρο του εργοστασίου στην ανατολική πτέρυγα του Παλιού Τελωνείου.
Δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία απολύτως εκκαθάριση, επιλογή ή καταστροφή εγγράφων. Η αρχειακή ενότητα βρίσκεται επί του παρόντος υπό διαδικασία ταξινόμησης, καταγραφής και αρχειονομικής αξιολόγησης από το προσωπικό του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., προκειμένου να προσδιοριστεί η τελική δομή του αρχείου και να εξασφαλιστεί η μόνιμη διατήρηση του συνόλου των ιστορικών τεκμηρίων.

Προσθήκες υλικού

Η παρούσα αρχειακή ενότητα χαρακτηρίζεται ως κλειστή. Καθώς το υλικό αφορά μια συγκεκριμένη βιομηχανία ενδυμάτων που έπαυσε οριστικά τη λειτουργία της το 1985 και η πρόσκτηση του αρχείου πραγματοποιήθηκε εφάπαξ μέσω σωστικής παρέμβασης στο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο, δεν αναμένονται νέες προσθήκες ή εισαγωγές τεκμηρίων στο μέλλον.

Σύστημα ταξινόμησης

Καθώς η αρχειακή ενότητα ανακτήθηκε πρόσφατα και βρίσκεται υπό ταξινόμηση, η οργάνωση του υλικού θα ακολουθήσει την αρχειονομική αρχή της προέλευσης (provenance) και της σεβασμού της αρχικής τάξης (respect des fonds). Στόχος είναι η ανασυγκρότηση της αρχικής δομής της επιχείρησης, όπως αυτή είχε διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της (1960-1985).

Περιοχή όρων πρόσβασης και χρήσης

Όροι πρόσβασης

Γενικό Καθεστώς Πρόσβασης: Το αρχείο είναι ανοικτό και προσβάσιμο στην ερευνητική κοινότητα και το ευρύ κοινό για σκοπούς ιστορικής, οικονομικής και κοινωνικής μελέτης (π.χ. έρευνα για τη βιομηχανική αρχαιολογία ή τη γυναικεία εργασία).
Προϋποθέσεις Μελέτης: Η πρόσβαση στο υλικό πραγματοποιείται κατόπιν υποβολής σχετικής γραπτής αίτησης στο Τμήμα Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε. και έγκρισής της σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε..
Προστασία Ευαίσθητων Δεδομένων (GDPR): Καθώς το αρχείο περιλαμβάνει φακέλους εργαζομένων και στοιχεία μισθοδοσίας έως το 1985, η πρόσβαση σε έγγραφα που εμπεριέχουν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ρυθμίζεται αυστηρά βάσει της ισχύουσας εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας (Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων - GDPR) σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε..
Καθεστώς Μελέτης Φυσικού Υλικού: Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη αρχειακή ενότητα δεν έχει ψηφιοποιηθεί και βρίσκεται ακόμη υπό διαδικασία ταξινόμησης, η μελέτη των τεκμηρίων γίνεται αποκλειστικά μέσω των φυσικών πρωτοτύπων στους χώρους του Αναγνωστηρίου, υπό την επίβλεψη του αρχειονόμου και με την τήρηση των απαραίτητων μέτρων για την προστασία του χαρτώου υποστρώματος αλλά και των ερευνητών.

Όροι αναπαραγωγής

Η αναπαραγωγή των τεκμηρίων του αρχείου επιτρέπεται για ερευνητικούς, εκπαιδευτικούς και ιδιωτικούς σκοπούς μελέτης, υπό τους ακόλουθους όρους και περιορισμούς σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε.:
Προστασία Φυσικού Υλικού: Επειδή το αρχείο δεν έχει ακόμη ψηφιοποιηθεί και βρίσκεται σε στάδιο ταξινόμησης, η αναπαραγωγή γίνεται απευθείας από τα φυσικά πρωτότυπα. Απαγορεύεται αυστηρά η συμβατική φωτοτύπηση των εγγράφων για την αποφυγή μηχανικών καταπονήσεων και έκθεσης σε έντονο φως.
Μέθοδος Αναπαραγωγής: Η δημιουργία αντιγράφων επιτρέπεται αποκλειστικά με τη χρήση ψηφιακών μέσων (όπως φωτογράφιση με ίδια μέσα των ερευνητών, χωρίς φλας, ή σάρωση από το προσωπικό του αρχείου όπου αυτό είναι εφικτό), κατόπιν σχετικής έγκρισης από την αρχειακή υπηρεσία.
Δημοσίευση & Πνευματική Ιδιοκτησία: Η αναπαραγωγή για λόγους εμπορικής χρήσης, έκδοσης ή δημόσιας προβολής (έντυπης ή ηλεκτρονικής) απαιτεί την προηγούμενη έγγραφη άδεια της ΟΛΘ Α.Ε.
Αναφορά Πηγής: Σε κάθε περίπτωση δημόσιας χρήσης ή βιβλιογραφικής αναφοράς, ο ερευνητής υποχρεούται να αναφέρει την επίσημη πηγή: «Ιστορικό Αρχείο ΟΛΘ Α.Ε., [Κωδικός Τεκμηρίου]».

Γλώσσα(ες) των τεκμηρίων

Γερμανικά
Ελληνικά

Αλφάβητο(α) των τεκμηρίων

Ελληνικό
Λατινικό

Σημειώσεις για τη γλώσσα και γραφή των τεκμηρίων

Γλώσσα των Τεκμηρίων: Τα έγγραφα του αρχείου είναι συνταγμένα στην ελληνική και τη γερμανική γλώσσα. Η διγλωσσία αυτή προκύπτει από τη φύση της επιχείρησης, καθώς η επίσημη αλληλογραφία με τη μητρική εταιρεία, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι οδηγίες της διεύθυνσης είναι στη γερμανική γλώσσα, ενώ τα έγγραφα που αφορούν το προσωπικό, τη μισθοδοσία και τις τοπικές δημόσιες υπηρεσίες είναι στην ελληνική.
Γραφή του Υλικού: Για την απόδοση των κειμένων χρησιμοποιούνται το ελληνικό και το λατινικό αλφάβητο.

Φυσικά χαρακτηριστικά και τεχνικές προϋποθέσεις

Κατάσταση Φυσικού Υλικού: Η κατάσταση διατήρησης των φακέλων του αρχείου παρουσιάζει ανομοιομορφία λόγω της πολυετούς εγκατάλειψης του κτιρίου:
Ένα μέρος των φακέλων βρίσκεται σε καλή κατάσταση και επιτρέπει την άμεση διαχείριση.
Ορισμένοι άλλοι φάκελοι έχουν υποστεί σοβαρές φθορές λόγω ύπαρξης περιττωμάτων (τρωκτικών ή πτηνών), γεγονός που καθιστά το χαρτώο υπόστρωμα εξαιρετικά ευάλωτο και μολυσμένο.
Τεχνικές Απαιτήσεις & Μέτρα Ασφαλείας:
Εκκρεμότητα Απολύμανσης: Εκκρεμεί η υποβολή των πληγέντων φακέλων σε διαδικασία επαγγελματικής απολύμανσης, απεντόμωσης και εξυγίανσης.
Μέτρα Προστασίας: Κατά τον χειρισμό του συγκεκριμένου μολυσμένου υλικού από το προσωπικό, είναι υποχρεωτική η χρήση μέσων ατομικής προστασίας (κατάλληλα γάντια, μάσκες υψηλής αναπνευστικής προστασίας και ποδιές).
Περιορισμός Χρήσης: Η πρόσβαση στους φακέλους που φέρουν σοβαρές βιολογικές φθορές αναστέλλεται προσωρινά για τους εξωτερικούς ερευνητές, έως ότου ολοκληρωθούν οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης και καθαρισμού.

Εργαλεία έρευνας

Περιοχή συμπληρωματικών πηγών

Εντοπισμός πρωτοτύπων

Τα φυσικά πρωτότυπα έγγραφα της παρούσας αρχειακής ενότητας φυλάσσονται στις εγκαταστάσεις του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., στην εξής συγκεκριμένη θέση:
Χώρος Φύλαξης: Αρχειοστάσιο στην Παλιά Αποθήκη υλικού
Θέση / Ραφιέρα: Ραφιέρα Ι
Λόγω της κατάστασης ορισμένων φακέλων (βιολογικές φθορές από την πολυετή εγκατάλειψη), η πρόσβαση στον συγκεκριμένο χώρο και η μετακίνηση του υλικού επιτρέπεται αποκλειστικά στο εξουσιοδοτημένο προσωπικό του αρχείου που εφαρμόζει τα προβλεπόμενα υγειονομικά μέτρα προστασίας.

Εντοπισμός αντιγράφων

Κατά την παρούσα φάση, δεν διατίθενται ψηφιακά ή άλλου είδους αντίγραφα (π.χ. μικροφίλμ) για τα τεκμήρια της συγκεκριμένης αρχειακής ενότητας. Καθώς το υλικό ανακτήθηκε πρόσφατα (Φεβρουάριος 2024) μέσω σωστικής παρέμβασης και βρίσκεται ακόμη υπό διαδικασία ταξινόμησης και συντήρησης, η ψηφιοποίησή του εκκρεμεί και έχει ενταχθεί στον μελλοντικό προγραμματισμό των εργασιών του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε.
Η μελέτη του αρχείου πραγματοποιείται αποκλειστικά με τη χρήση των φυσικών πρωτοτύπων τεκμηρίων στο Αναγνωστήριο.

Συμπληρωματικές πηγές / σχετικές ενότητες περιγραφής

Σχετιζόμενες περιγραφές

Περιοχή παρατηρήσεων

Σημείωση

Το αρχείο της βιοτεχνίας Rheiner αποτελεί μια πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την ιστορία της εργασίας, τις εργασιακές συνθήκες και την παραγωγική διαδικασία σε μια βιοτεχνική επιχείρηση. Η ποικιλομορφία του υλικού προσφέρει μια συνολική εικόνα της διοικητικής και κοινωνικής ζωής μέσα στον χώρο εργασίας.

Εναλλακτικός(οί) κωδικός(οί) αναγνώρισης

Σημεία πρόσβασης

Θέματα

Τόποι

Θεσσαλονίκη

Ονόματα

Είδη

Περιοχή ελέγχου της περιγραφής

Κωδικός αναγνώρισης περιγραφής