Αρχείο - Αρχείο Αρχαιολογικής Υπηρεσίας

Πεδίο Αναγνώρισης

Κωδικός αναγνώρισης

Τίτλος

Αρχείο Αρχαιολογικής Υπηρεσίας

Ημερομηνία(ες)

  • 1834 - 2000 (Δημιουργία)

Επίπεδο περιγραφής

Αρχείο

Μέγεθος και Υπόστρωμα

9300 φάκελοι (περίπου)

Πεδίο Πλαισίου Παραγωγής

Όνομα παραγωγού

Βιογραφικό/Διοικητική Ιστορία

Η Γραμματεία «Επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως» ιδρύθηκε με το Διάταγμα της 3/15ης Απριλίου του 1833. Σε αυτήν ενσωματώθηκε η Γενική Εφορεία των Αρχαιοτήτων, η οποία ιδρύθηκε με Νόμο της Αντιβασιλείας (10ης/22ης-5-1834).

Με το Σύνταγμα του 1844 οι Γραμματείς της επικράτειας μετονομάστηκαν σε Υπουργούς. Η ονομασία «Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως» καθιερώθηκε νομοθετικά με τον Νόμο ΛΓ’ της 3/7ης-6-1846. Για πρώτη φορά τότε προβλέφθηκε η εσωτερική διαίρεση του Υπουργείου, και η δημιουργία ειδικού τμήματος για τις αρχαιότητες και τα μουσεία, που ονομάστηκε Τμήμα (Β’) Αρχαιολογικό. Αρχικά, επί Όθωνος η επικράτεια ήταν διαιρεμένη σε 3 αρχαιολογικές περιφέρειες (Αττικής και Στερεάς, Πελοποννήσου και Νήσων), ενώ το 1886 οι αρχαιολογικές περιφέρειες ανήλθαν σε 11 (ΦΕΚ Α΄, 15). Το αρχείο του 19ου αιώνα, διασώζεται ως τις μέρες μας αρχειοθετημένο ανά αρχαιολογική περιφέρεια.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι αρχαιολογικές περιφέρειες το 1910 ήταν 7 (Ν. 3730, ΦΕΚ Α΄, 178), ενώ το 1915 η επικράτεια διαιρέθηκε σε 12 αρχαιολογικές περιφέρειες (ΦΕΚ Α’, 80).

Το Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως μετονομάστηκε το 1926, σε Υπουργείο Θρησκευμάτων και Παιδείας (ΦΕΚ Α΄, 140). Οι αρχαιότητες και η διαχείρισή τους εξακολούθησε να βρίσκεται στην αρμοδιότητα του ανεξάρτητου Τμήματος Β’ (Αρχαιολογικό).

Το 1937 το Υπουργείο μετονομάστηκε εκ νέου σε Υπουργείο Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας (ΦΕΚ Α’, 267). Δημιουργήθηκε η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων, Γραμμάτων και Καλών Τεχνών, στην οποία υπαγόταν η Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Ιστορικών μνημείων. Η τελευταία αποτελείτο από δύο τμήματα: το Τμήμα Α’ Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων και το Τμήμα Β’ Αναστηλώσεως Αρχαίων Μνημείων.

Με τον Α.Ν. 1158/1938 (ΦΕΚ Α΄, 121) το Τμήμα Αναστηλώσεων Αρχαίων Μνημείων αναβαθμίστηκε σε ανεξάρτητη Διεύθυνση Αναστηλώσεως Αρχαίων και Ιστορικών Μνημείων.

Με τον Α.Ν. 1491/1941 (ΦΕΚ Α΄, 455) καταργήθηκε η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων, Γραμμάτων και Καλών Τεχνών. Στην υφιστάμενη Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων συμπεριελήφθη και η Υπηρεσία Αναστηλώσεως.

Με το Ν.Δ. 1521/1942 (ΦΕΚ Α΄, 182) προστέθηκαν στις αρμοδιότητες της Διευθύνσεως Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων το Τμήμα (Α’) Διοικητικόν, Απαλλοτριώσεων και Αρχαιολογικών Πόρων και το Τμήμα (Β’) Προσωπικού, Διεκπεραιώσεως και Αρχείων.

Με το Β.Δ. 634/1960 (ΦΕΚ Α΄, 143) η Υπηρεσία Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεως υπαγόταν στο Υπουργείο Προεδρίας της Κυβερνήσεως. Αποτελούνταν από: (Α) τη Διεύθυνση Αρχαιοτήτων (Τμήμα Αρχαιολογικών Χώρων και Ανασκαφών, Τμήμα Μουσείων, Τμήμα Απαλλοτριώσεων), (Β) τη Διεύθυνση Αναστηλώσεως (Τμήμα Μελετών, Τμήμα Εκτελέσεως) και (Γ) το Τμήμα Διοικητικού.

Το 1966 η Υπηρεσία μετονομάστηκε σε Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεως (ΓΔΑΑ) (ΦΕΚ Α΄, 184) και διαρθρώθηκε στις ακόλουθες τρεις Διευθύνσεις: (1) Διεύθυνση Αρχαιοτήτων (Τμήμα Α΄ Αρχαιολογικών χώρων και διώξεως της αρχαιοκαπηλείας, Τμήμα Β’ Μουσείων και Ιδιωτικών Συλλογών, Τμήμα Γ’ Απαλλοτριώσεων και Τμήμα Δ’ Καλλιτεχνικής, τεχνικής και εκπαιδευτικής οργανώσεως). (2) Διεύθυνση Αναστηλώσεως (Τμήμα Α’ Μελετών και έργων μνημείων, Τμήμα Β’ Μελετών και Έργων Μουσείων). (3) Διεύθυνση Ξένων Σχολών, Ανωτάτων Ιδρυμάτων και Πολιτιστικών Σχέσεων (Τμήμα Α’ Συντονισμού, Τμήμα Β’ Δημοσιευμάτων και Πνευματικής δραστηριότητος). Η τήρηση του αρχείου ανατέθηκε στο Τμήμα Γραμματείας.

Από το 1910 μέχρι το 1966 το αρχειακό υλικό διασώζεται αρχειοθετημένο θεματικά ανά έτος. Η δημιουργία της ΓΔΑΑ σηματοδοτεί ένα ορόσημο ως προς τη διαχείριση του παραγόμενου αρχειακού υλικού καθώς διακόπτεται οριστικά η ταξινόμησή του ανά θεματικές κατηγορίες. Έκτοτε αρχίζει να εφαρμόζεται η χωροχρονική ταξινόμησή του, δηλαδή, η ανά εφορεία και ανά έτος αρχειοθέτηση της διοικητικής αλληλογραφίας.

Με το Ν.Δ. 957/1971 (ΦΕΚ Α, 166) ιδρύθηκε το Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών (ΥΠΠΕ).

Με την αριθμ. ΥΠ.Π.Ε./ΔΙΟΙΚ/Γ/7857/16-2-1973 Μόνιμη Οδηγία Διοικήσεως καθιερώθηκε στη ΓΔΑΑ προσωρινό Θεματολόγιο ως βασικό υπηρεσιακό μέτρο διαχείρισης της ολοένα διογκούμενης διοικητικής αλληλογραφίας. Η εν λόγω μέθοδος, που εξασφάλιζε την ομοιομορφία ως προς την αρχειοθέτηση της παραγόμενης αλληλογραφίας, διαμόρφωσε τη δομή του σωζόμενου αρχειακού υλικού και είναι σε χρήση μέχρι τις μέρες μας. Η αρίθμηση των φακέλων (φ.) των υποθέσεων που διαχειριζόταν η κεντρική Υπηρεσία έγινε ανά περιφερειακή υπηρεσία αρχαιοτήτων (εφορεία).

Με το Π.Δ. 941/1977 (ΦΕΚ Α΄, 320) η ΓΔΑΑ αποκτά τη διάρθρωση που με μικρές διαφοροποιήσεις ισχύει μέχρι τις μέρες μας. Απαρτίζεται από: (α) την Υπηρεσία Αναστήλωσης, (β) τη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (Δ.Π.Κ.Α.), (γ) τη Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (Δ.Β.Μ.Μ.), (δ) τη Διεύθυνση Αρχείου Μνημείων και Δημοσιευμάτων (Δ.Α.Μ.Δ.), (ε) τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαιοτήτων, (στ) το Τμήμα Απαλλοτριώσεων και (ζ) τη Γραμματεία του Αρχαιολογικού Συμβουλίου.

Η Δ.Π.Κ.Α.. διαρθρώθηκε σε Τμήμα Αρχαιολογικών Χώρων και Φυσικών Τοπίων (Α1), σε Τμήμα Μουσείων (Α2) και σε Τμήμα Ξένων Σχολών (Α3). Αντίστοιχη διάρθρωση ακολουθήθηκε και για τη Δ.Β.Μ.Μ (Τμήμα Β1, Β2). Η Δ.Α.Μ.Δ. απαρτίστηκε από το Τμήμα Αρχείου Μνημείων και το Τμήμα Δημοσιευμάτων. Μεταξύ των κυριότερων αρμοδιοτήτων της τελευταίας ήταν η τήρηση του Αρχείου της Κεντρικής Υπηρεσίας (ΓΔΑΑ).

Με τον Ν. 1558/1985 (ΦΕΚ Α΄, 137) το Υπουργείο μετονομάστηκε σε Υπουργείο Πολιτισμού.

Με το Π.Δ. 426 (ΦΕΚ Α΄, 163/30-11-1990) τόσο η Διεύθυνση Αρχαιοτήτων όσο και η Διεύθυνση Αναστήλωσης μετατράπηκαν σε Γενικές Διευθύνσεις. Η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων είχε την ακόλουθη διάρθρωση:
(Α) Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων
(Β) Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων
(Γ) Αρχείο Μνημείων και Δημοσιευμάτων
(Δ) Διεύθυνση Συντήρησης
-Τμήμα Απαλλοτριώσεων
-Γραμματεία Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου

Με το Π.Δ. 191/2003 (ΦΕΚ Α΄, 146) η Κεντρική Υπηρεσία διαιρέθηκε σε τέσσερις Γενικές Διευθύνσεις. Στην αρμοδιότητα της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Γ.Δ.Α.Π.Κ.) βρίσκονταν επτά Διευθύνσεις και δύο Τμήματα. Η Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (Δ.Π.Κ.Α.) συγκροτήθηκε από το Τμήμα Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων και Αρχαιογνωστικής Έρευνας (Α1), το Τμήμα Ελληνικών και Ξένων Επιστημονικών Ιδρυμάτων, Οργανισμών και Διεθνών Θεμάτων (Α2) και το Τμήμα Γραμματειακής και Οικονομικής Υποστήριξης (Α3). Αντίστοιχα η Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων (Δ.Β.Μ.Α.) συγκροτήθηκε από τα Τμήματα Β1,Β2 και Β3. Η Δ.Α.Μ.Δ. μετονομάστηκε σε Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων (Δ.Ε.Α.Μ.).

Με το Π.Δ. 186/2009 (ΦΕΚ Α’, 213) το Υπουργείο Πολιτισμού συγχωνεύτηκε με το Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης (ΥΠ.ΠΟ.Τ.).

Με το Π.Δ. 85/2012 (ΦΕΚ Α΄, 141) συγκροτήθηκε το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού (Υ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α.).

Με το Π.Δ. 118/2013 (ΦΕΚ Α’, 152) το Υπουργείο μετονομάστηκε σε Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠ.ΠΟ.Α.).

Με το Π.Δ. 24 (ΦΕΚ Α’, 20, 27-1-2015) το Υπουργείο μετονομάστηκε σε Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων (Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ.).

Με το Π.Δ. 70 (ΦΕΚ Α’ 114, 22-9-2015) το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ανασυστάθηκε (ΥΠ.ΠΟ.Α.).

Το Ι.Α.Α.Α. διασώζει το αρχειακό υλικό, που παράχθηκε από την Κεντρική Υπηρεσία Αρχαιοτήτων από το 1834 μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα. Το μεγαλύτερο μέρος του αποτελείται από τη διοικητική αλληλογραφία, που παράχθηκε από τα Τμήματα Α1-Α2 της Δ.Π.Κ.Α., και Β1-Β2 της Δ.Β.Μ.Α.

Στο Ι.Α.Α.Α. φυλάσσεται ακόμη και τμήμα του ενεργού Αρχείου της Δ.Π.Κ.Α και της Δ.Β.Μ.Α. των ετών 2000-2010 που παράχθηκε από τα Τμήματα Α1 της Δ.Π.Κ.Α. και Β1 της Δ.Β.Μ.Α. και αποτελείται από διοικητική αλληλογραφία.

Ιστορικό ενότητας περιγραφής

Το αρχειακό υλικό φυλασσόταν αρχικά στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, στα προσκτίσματα του οποίου βρισκόταν από το 1964 η έδρα της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεως.

Το 1967 πραγματοποιήθηκε μεταφορά της Υπηρεσίας στην οδό Αριστείδου 14. Το αρχειακό υλικό των παλαιότερων ετών (ιστορικό αρχείο) φυλάχθηκε σε χώρους του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Το 1994 το Υπουργείο Πολιτισμού απέκτησε μόνιμη πια στέγη στο κτήριο της οδού Μπουμπουλίνας 20-22.

Το αρχειακό υλικό, που φυλασσόταν τόσο στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, όσο και στην οδό Αριστείδου 14 παραδόθηκε σταδιακά στα γραφεία της καθ’ ύλην αρμόδιας Δ.Α.Μ.Δ. (σήμερα Δ.Δ.Ε.Α.Μ).

Από το 2008, το ιστορικό αρχείο της Κεντρικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας στεγάζεται σε ειδικά διαμορφωμένο κτήριο του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού στην οδό Ψαρομηλίγκου 22. Καθ’ ύλην αρμόδιο για τη διαχείρισή του είναι Τμήμα Διαχείρισης Ιστορικού Αρχείου Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων της Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων.

Τα τελευταία χρόνια η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δελφών και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων παραχώρησαν τμήμα του παλαιού τους Αρχείου στη ΔΕΑΜ.

Διαδικασία Πρόσκτησης

Πεδίο Περιεχομένου και Διάρθρωσης

Παρουσίαση Περιεχόμενου

Το Ιστορικό Αρχείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας περιλαμβάνει:

Τη διοικητική αλληλογραφία κυρίως της Κεντρικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας με τις περιφερειακές αρχαιολογικές εφορείες, με τις Ξένες Σχολές, με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς καθώς και με πολίτες.

Το περιεχόμενο της αλληλογραφίας αφορά σε ζητήματα που έχουν σχέση με την αποκάλυψη, φύλαξη και προστασία των αρχαίων και βυζαντινών αντικειμένων, την έκθεση αυτών στα μουσεία, καθώς και τη δημοσίευσή τους, τις εργασίες συντήρησης, μελέτης και ανάδειξης των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων, τις κηρύξεις προστασίας αρχαιολογικών συνόλων και βυζαντινών μνημείων, την παραγωγή, διάθεση και εξαγωγή αντιγράφων αρχαιοτήτων, την εποπτεία αρχαιοπωλείων και ιδιωτικών συλλογών, τη διώξη της αρχαιοκαπηλείας και την έκδοση αδειών μελέτης εντός των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων. Τέλος, στην αλληλογραφία εμπεριέχονται στοιχεία που αφορούν σε απαλλοτριώσεις, διοικητικά και οικονομικά ζητήματα καθώς και τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Αρχαιολογικού Συμβουλίου.

Η μορφή του περιεχομένου του αρχειακού συνόλου συνίσταται σε βιβλία πρωτοκόλλων και διεκπεραιώσεως, έγγραφα (χειρόγραφα και δακτυλογραφημένα), φωτογραφίες (slides, contacts, αρνητικά), σχέδια, χάρτες και σκαριφήματα, βιβλία και ανάτυπα, περιοδικά και εφημερίδες, καθώς και σε λιγοστά αντικείμενα.

Επιλογές, εκκαθαρίσεις και τελική διατήρηση

Προσθήκες Υλικού

Σύστημα Ταξινόμησης

Το Ιστορικό Αρχείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας διαιρείται στα ακόλουθα υποαρχεία:

  1. Υποαρχείο Γενικής Εφορείας Αρχαιοτήτων (1834-1909). [300 φάκελοι]

  2. Υποαρχείο α’ μισού 20ου αιώνα (1910-1960). [1.500 φάκελοι]

  3. Υποαρχείο Υπουργείου Προεδρίας της Κυβερνήσεως (1960-1971). [υπό καταγραφή]

  4. Υποαρχείο Υπουργείου Πολιτισμού και Επιστημών (1971-1985). [3.5000 φάκελοι]

  5. Υποαρχείο Υπουργείου Πολιτισμού (1985-2000 [2009]).[4.000 φάκελοι]

  6. Υποαρχείο Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού (2009-2010 [2012]). [ακατάγραφο]

  7. Υποαρχείο περιφερειακών υπηρεσιών αρχαιοτήτων [ΕΦΑ Δελφών και ΕΦΑ Κυκλάδων]. [ακατάγραφο]

Πεδίο Όρων Πρόσβασης και Χρήσης

Όροι πρόσβασης

• Πρόσβαση χωρίς περιορισμό στο υποαρχείο της Γενικής Εφορείας Αρχαιοτήτων.
• Πρόσβαση με περιορισμούς στα υπόλοιπα υποαρχεία, σύμφωνα με τον Ν. 3448 (ΦΕΚ 57 Α΄, 15.3.2006) και με τον Ν. 4624 «Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων» (ΦΕΚ 137, Α΄, 29.8.2019).
• Το ενεργό διοικητικό αρχείο των ετών 2000-2010 είναι προσβάσιμο μόνο από υπηρεσιακούς παράγοντες.

Όροι αναπαραγωγής

Γλώσσα των Τεκμηρίων

Γραφή του υλικού

Σημειώσεις γλώσσας και γραφής

Φυσικά Χαρακτηριστικά και Τεχνικές απαιτήσεις

Εργαλείο έρευνας

• Διατίθεται θεματικό ευρετήριο (δομημένο λεξιλόγιο) για το υποαρχείο αρ. 1.
• Υπό κατάρτιση είναι το χρονολογικό ευρετήριο των υπόλοιπων υποαρχείων αρ.2,3,4 και 5.

Συμπληρωματικές πηγές:

Εντοπισμός των πρωτότυπων

Εντοπισμός των αντιγράφων

Συνδεόμενες Ενότητες Περιγραφής

Σχετικές αρχειακές περιγραφές

Σημείωση δημοσίευσης

• Τσιποπούλου, Μ. (επιμ.) 2008, «…ΑΝΕΦΕΡΑ ΕΓΓΡΑΦΩΣ» Θησαυροί του Ιστορικού Αρχείου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, Αθήνα: Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων
• Κουντούρη, Ε. και Μασουρίδη, Σ. (επιμ.) 2013, Ιστορίες επί χάρτου. Μορφές και θέματα της Αρχαιολογίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, Αθήνα: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού-Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων.

Πεδίο Παρατηρήσεων

Εναλλακτικοί Κωδικοί

Σημεία πρόσβασης

Θέματα ως Σημεία πρόσβασης

Τοποθεσίες ως Σημεία πρόσβασης

Όνοματα ως Σημεία πρόσβασης

Είδος υλικού ως Σημεία πρόσβασης

Πεδίο ελέγχου εργασιών της περιγραφής

Αναγνωριστικό περιγραφής

Αναγνωριστικό φορέα τεκμηρίωσης

Χρησιμοποιούμενοι Κανόνες ή Πρότυπα Περιγραφής

Ημερομηνίες δημιουργίας, αναθεώρησης και διαγραφής

Γραφή(ες)

Πηγές

Παρατηρήσεις και Όνομα Αρχειονόμου

Δρ Σοφία Φραγκουλοπούλου

Πεδίο Πρόσκτησης

Related subjects

Συνδεόμενα Φυσικά Πρόσωπα και Οργανιμοί

Related genres

Συνδεόμενες Τοποθεσίες