Περιοχή αναγνώρισης
Κωδικός αναγνώρισης της ενότητας περιγραφής
Τίτλος
Χρονολογία(ες)
- 1885-1989 (Δημιουργία)
Επίπεδο περιγραφής
Αρχείο
Μέγεθος και υπόστρωμα της ενότητας περιγραφής (ποσότητα, όγκος ή διαστάσεις)
Μέγεθος: 34x24, Ποσότητα: 2.060 έγγραφα, Υπόστρωμα χαρτί.
Περιοχή πλαισίου παραγωγής
Όνομα του παραγωγού
Διοικητική ιστορία
Το Υπουργείο Συγκοινωνίας ιδρύθηκε το 1914 από την κυβέρνηση Βενιζέλου, αναλαμβάνοντας τις αρμοδιότητες των μεταφορών, των επικοινωνιών και των δημοσίων έργων, που προήλθαν από το Υπουργείο Εσωτερικών.
Περιελάμβανε υπηρεσίες για τα δημόσια έργα, τους σιδηροδρόμους, τους τροχιοδρόμους (τραμ) και τις μηχανουργικές εγκαταστάσεις, τα ταχυδρομεία, τον τηλέγραφο και τα τηλέφωνα.
Το διάστημα 1922-1923 λειτούργησε το Υπουργείο Τ.Τ.Τ. [Ταχυδρομεία-Τηλεγραφεία-Τηλεφωνία ], που προήλθε από το Υπουργείο Συγκοινωνιών.
Το 1936 ιδρύεται το Υπουργείο Σιδηροδρόμων, το οποίο αποσπάστηκε από το Υπουργείο Συγκοινωνιών. Θα λειτουργήσει έως το 1944.
Το Υπουργείο Σιδηροδρόμων και Αυτοκινήτων και επίσης το Υπουργείο Συγκοινωνίας συστάθηκαν από την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου τον Μάιο του 1944.
Τον Σεπτέμβριο του 1944 ιδρύεται το Υπουργείο Μεταφορών στη θέση του Υπουργείου Συγκοινωνίας. Οι αρμοδιότητες των Δημοσίων έργων θα μεταφερθούν στο νεοσυσταθέν υπουργείο Δημοσίων Έργων.
Το Υπουργείο Τ.Τ.Τ. επανασυστάθηκε το 1945 και λειτούργησε έως το 1951
Μετά το 1951 το Υπουργείο Μεταφορών θα μετονομαστεί σε Υπουργείο Συγκοινωνιών και θα περιλάβει και τις αρμοδιότητες του Υπουργείου Τ.Τ.Τ.
Στις δεκαετίες του 1950 και 1960, το υπουργείο έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανοικοδόμηση και τον εκσυγχρονισμό της χώρας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Μετά το 1974: Μετά τη Μεταπολίτευση, το υπουργείο συνέχισε να εξελίσσεται, με έμφαση στην ανάπτυξη των υποδομών και τη βελτίωση των μεταφορών. Έχει μετονομαστεί και αναδιαρθρωθεί αρκετές φορές, με πιο πρόσφατη την ονομασία "Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών", που αντικατοπτρίζει την εστίαση τόσο στις μεταφορές όσο και στις ευρύτερες υποδομές της χώρας.
Ακολουθεί συνοπτικό χρονολόγιο μεταβολών.
11/06/1914 - 02/06/1941 Υπουργείο Συγκοινωνίας
02/09/1944 - 28/01/1951 Υπουργείο Μεταφορών και Υπουργείο Δημοσίων Έργων
1945 - 1951 Υπουργείο Τ.Τ.Τ.
28/01/1951 - 14/12/1954 Υπουργείο Συγκοινωνιών
14/12/1954 - 12/11/1961 Υπουργείο Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων
12/11/1961 - 25/08/1971 Υπουργείο Συγκοινωνιών
25/08/1971 - 24/09/1973 Υπουργείο Ναυτιλίας, Μεταφορών και Επικοινωνιών
24/09/1973 - 03/06/1976 Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών
03/06/1976 - 26/07/1985 Υπουργείο Συγκοινωνιών
26/07/1985 - 07/10/2009 Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών και Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων
07/10/2009 - 21/06/2012 Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
22/06/2012 - 25/06/2013 Υπουργείο Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
26/06/2013 - 25/01/2015 Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
26/01/2015 - 23/09/2015 Υπουργείο Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού
22/09/2015 - 04/11/2016 Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
04/11/2016 - Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών
Φορέας διατήρησης του αρχείου
Ιστορικό της ενότητας περιγραφής
Το υλικό παρήχθη και συγκεντρώθηκε οργανικά κατά το διάστημα 1885-1989, αποτελώντας μέρος των φακέλων εργασίας και του σχεδιασμού του Υπουργείου Συγκοινωνιών (και των προγενέστερων ή συναρμόδιων δημόσιων τεχνικών υπηρεσιών) αναφορικά με τα μεγάλα έργα υποδομών της Θεσσαλονίκης.
Διαδικασία πρόσκτησης
Η παρούσα αρχειακή ενότητα περιήλθε στην πλήρη κυριότητα και κατοχή του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε. μέσω αγοράς σε δημόσιο πλειστηριασμό. Συγκεκριμένα, το υλικό δημοπρατήθηκε και αγοράστηκε από την ΟΛΘ Α.Ε. τον Οκτώβριο του 2024 από τον Οίκο Πλειστηριασμών «Φράττης» (Frattis Auctions). Μετά την ολοκλήρωση της αγοράς και των νόμιμων διαδικασιών μεταβίβασης, το σώμα των 2.060 εγγράφων μεταφέρθηκε στις εγκαταστάσεις του Ιστορικού Αρχείου για την ταξινόμηση, συντήρηση και επιστημονική του ανάδειξη.
Περιοχή περιεχομένου και διάρθρωσης
Παρουσίαση περιεχομένου
Το αρχείο του Υπουργείου Συγκοινωνιών περιλαμβάνει μια εκτενή συλλογή εγγράφων που καταγράφουν τη διαδικασία σχεδιασμού, ανάθεσης, κατασκευής και συντήρησης των νέων λιμενικών έργων του λιμένα Θεσσαλονίκης, καθώς και άλλα σημαντικά έργα υποδομής που υλοποιήθηκαν στην πόλη κατά τον 20ό αιώνα, όπως το αποχετευτικό δίκτυο της Θεσσαλονίκης. Η συλλογή αυτή είναι οργανωμένη σε φακέλους, οι οποίοι καλύπτουν μια χρονική περίοδο από το 1877 έως το 1989. Κάθε φάκελος περιέχει διαφορετικά είδη τεκμηρίων, που αναδεικνύουν την πολύπλευρη και πολυετή προσπάθεια για τη βελτίωση των υποδομών της Θεσσαλονίκης.
Νέα Λιμενικά Έργα:
- Νέα Λιμενικά Έργα και Επέκταση Λιμένα Θεσσαλονίκης: Καταγράφει μελέτες και συμβάσεις για την επέκταση του λιμανιού, με προσφορές από ευρωπαϊκές και ελληνικές κατασκευαστικές εταιρείες, καθώς και τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με τη διατομή κρηπιδότοιχων.
- Εισαγωγή Νέων Τεχνολογιών στα Λιμενικά Έργα: Πρακτικά συνεδριάσεων και τεχνικές εκθέσεις καταγράφουν τις πρώτες προσπάθειες εφαρμογής νέων τεχνολογιών στον λιμενικό τομέα, με αναλύσεις για τη χρήση τοπικών λατομείων και την ηλεκτροδότηση των έργων.
- Αλληλογραφία με Εταιρείες: Εκτεταμένη αλληλογραφία αποτυπώνει τη συνεργασία με τις εταιρείες ΕΡΣΑΝ και ΕΡΘΑ για τα νέα λιμενικά έργα, ενώ περιλαμβάνονται αναλύσεις τιμών και αποδείξεις προμήθειας υλικών.
- Νομοθεσία και Κανονισμοί για το Λιμάνι Θεσσαλονίκης: Συλλογή νομοθετικών ρυθμίσεων και κανονισμών που ορίζουν το πλαίσιο λειτουργίας του λιμανιού και τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων φορέων.
- Συμβάσεις και Σχέδια για Λιμενικά Έργα: Περιλαμβάνονται αρχιτεκτονικά σχέδια και συμβάσεις για τα έργα στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, προσφέροντας ένα συνολικό σχέδιο για την ανάπτυξη της πόλης.
Αποχετευτικό Δίκτυο Θεσσαλονίκης:
- Έγγραφα Εταιρείας Υδάτων Θεσσαλονίκης: Τεκμήρια που αφορούν τη διαχείριση της ύδρευσης της πόλης, περιλαμβάνοντας λογαριασμούς, βάρδιες προσωπικού και διανομή υδάτων, αναδεικνύοντας την οργάνωση και λειτουργία της εταιρείας.
- Αποχετευτικό Δίκτυο Θεσσαλονίκης: Καταγράφει την πορεία κατασκευής και εκσυγχρονισμού του δικτύου από τη δεκαετία του 1920 έως το 1970, περιλαμβάνοντας αναθέσεις έργων, προσφορές και τεχνικές προκλήσεις όπως η ανάγκη συγχρονισμού με άλλες υποδομές.
- Οικονομική Διαχείριση και Προμήθειες Υλικών: Περιέχει οικονομικές αναφορές, προμήθειες και διαχείριση υλικών για την κατασκευή υποδομών, καθώς και αλληλογραφία με ξένες εταιρείες σχετικά με τη συνεργασία και τις οικονομικές συναλλαγές για έργα υποδομής.
- Υπονόμιο Μπαζάρ: Σχέδια και εκθέσεις για την υδραυλική υποδομή στην περιοχή της Νέας Αγοράς, με πλήρη διάταξη του δικτύου, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη λειτουργία του αποχετευτικού συστήματος.
- Μελέτες Υπονόμων της Θεσσαλονίκης: Έγγραφα και μελέτες για την κατασκευή υπονόμων, συμπεριλαμβανομένων των προδιαγραφών για τον συλλεκτήρα της Εγνατίας Οδού, με αναλυτικούς υπολογισμούς και τεχνικές λεπτομέρειες για την υποδομή.
Αυτή η αρχειακή συλλογή παρουσιάζει τη διαχρονική εξέλιξη και τις προκλήσεις των έργων υποδομής της Θεσσαλονίκης, εντάσσοντάς τα στον ιστορικό και κοινωνικό τους πλαίσιο. Η συλλογή αυτή είναι απαραίτητη για την κατανόηση της αναπτυξιακής ιστορίας της πόλης και την πολυπλοκότητα των δημόσιων έργων, προσφέροντας πολύτιμα τεκμήρια για τη μελέτη της τεχνολογικής και πολεοδομικής προόδου της Θεσσαλονίκης.
Επιλογές, εκκαθαρίσεις και τελική διατήρηση
Ορισμένα έγγραφα ενδέχεται να έχουν αποσπαστεί ή αναθεωρηθεί κατά την πορεία των τεχνικών εργασιών, ενώ κρίσιμα τεχνικά δεδομένα διατηρήθηκαν προσεκτικά για μελλοντική αναφορά.
Ο προηγούμενος κάτοχος της συλλογής είχε δημιουργήσει ένα σύστημα ταξινόμησης, το οποίο οι αρχειονόμοι του Ιστορικού Αρχείου σεβάστηκαν εν μέρει. Ωστόσο, πραγματοποιήθηκε νέα οργάνωση του αρχείου με την ταξινόμηση των τεκμηρίων σε φακέλους και τη δημιουργία νέων τίτλων, διασφαλίζοντας την ομοιογένεια και τη διαχρονική αξία της συλλογής.
Προσθήκες υλικού
Η παρούσα αρχειακή ενότητα χαρακτηρίζεται ως κλειστή. Καθώς το υλικό αφορά συγκεκριμένα, ιστορικά ολοκληρωμένα τεχνικά έργα και υποδομές της περιόδου 1885–1989, και με δεδομένο ότι η πρόσκτηση πραγματοποιήθηκε εφάπαξ μέσω πλειστηριασμού συγκεκριμένης ιδιωτικής συλλογής, δεν αναμένονται νέες προσθήκες ή εισαγωγές τεκμηρίων στο μέλλον.
Σύστημα ταξινόμησης
Τα έγγραφα είναι ταξινομημένα με βάση την αρχική ταξινόμηση του προηγούμενου κατόχου, ενώ πραγματοποιήθηκε νέα οργάνωση του αρχείου με την ταξινόμηση των τεκμηρίων σε φακέλους και τη δημιουργία νέων τίτλων.
Περιοχή όρων πρόσβασης και χρήσης
Όροι πρόσβασης
Το αρχείο είναι ανοικτό και προσβάσιμο στην ερευνητική κοινότητα και το ευρύ κοινό για σκοπούς ιστορικής, τεχνικής και επιστημονικής μελέτης.
Προϋποθέσεις Μελέτης: Η πρόσβαση στο υλικό πραγματοποιείται κατόπιν υποβολής σχετικής γραπτής αίτησης στο Τμήμα Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε. και έγκρισής της, σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε.
Προστασία Ευαίσθητων Δεδομένων (GDPR): Για το νεότερο τμήμα του αρχείου (τεκμήρια έως το 1989), η πρόσβαση σε έγγραφα που τυχόν εμπεριέχουν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ή υπηρεσιακά απόρρητα ρυθμίζεται αυστηρά βάσει της ισχύουσας εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας (Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων - GDPR) σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε.
Προτεραιότητα Ψηφιακής Μελέτης: Για την προστασία του πρωτότυπου χαρτώου υποστρώματος, η μελέτη γίνεται κατά προτεραιότητα μέσω των ψηφιακών αντιγράφων στους σταθμούς εργασίας του αρχείου, εφόσον αυτά είναι διαθέσιμα. Η πρόσβαση στα φυσικά πρωτότυπα επιτρέπεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, κατόπιν τεκμηριωμένου αιτήματος.
Όροι αναπαραγωγής
Καθώς το σύνολο εγγράφων της παρούσας αρχειακής ενότητας έχει ψηφιοποιηθεί πλήρως, η αναπαραγωγή διέπεται από τους ακόλουθους όρους:
Προστασία Πρωτοτύπων: Απαγορεύεται οποιαδήποτε φυσική αναπαραγωγή (φωτοτύπηση ή απευθείας σάρωση) των πρωτότυπων χαρτώων τεκμηρίων, προκειμένου να διασφαλιστεί η μόνιμη φυσική τους διατήρηση.
Διάθεση Αντιγράφων: Η αναπαραγωγή και η χορήγηση αντιγράφων στους ερευνητές για εκπαιδευτική ή ιδιωτική χρήση μελέτης πραγματοποιείται δωρεάν αποκλειστικά από τα υφιστάμενα ψηφιακά αρχεία, σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε.
Άδεια Δημοσίευσης: Η χρήση, αναπαραγωγή ή ενσωμάτωση των ψηφιακών αντιγράφων σε επιστημονικές εκδόσεις, ιστοσελίδες ή εμπορικές εφαρμογές απαιτεί την προηγούμενη έγγραφη άδεια της ΟΛΘ Α.Ε. σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε..
Αναφορά Πηγής: Σε κάθε περίπτωση δημόσιας χρήσης, ο ερευνητής υποχρεούται να αναγράφει την επίσημη ένδειξη: «Ιστορικό Αρχείο ΟΛΘ Α.Ε., [Κωδικός Τεκμηρίου]»
Γλώσσα(ες) των τεκμηρίων
- Γαλλικά
- Γερμανικά
- Εβραϊκά
- Ελληνικά
Αλφάβητο(α) των τεκμηρίων
- Ελληνικό
- Εβραϊκό
- Λατινικό
Σημειώσεις για τη γλώσσα και γραφή των τεκμηρίων
Γλώσσα των Τεκμηρίων: Η πλειονότητα των εγγράφων είναι συνταγμένη στην ελληνική γλώσσα (απλή καθαρεύουσα). Στο αρχείο εντοπίζονται επίσης τεκμήρια στη γαλλική, τη γερμανική και την εβραϊκή γλώσσα.
Γραφή του Υλικού: Για την απόδοση των κειμένων χρησιμοποιούνται το ελληνικό, το λατινικό και το εβραϊκό αλφάβητο.
Ιδιομορφίες & Σημειώσεις Γραφής: Τα περισσότερα έγγραφα της ενότητας είναι δακτυλογραφημένα. Ορισμένα τεκμήρια είναι χειρόγραφα, τα οποία όμως παραμένουν ευανάγνωστα, διευκολύνοντας την απευθείας μελέτη τους από τους ερευνητές.
Φυσικά χαρακτηριστικά και τεχνικές προϋποθέσεις
Κατάσταση Φυσικού Υλικού: Λόγω της μεγάλης παλαιότητας των τεκμηρίων, ορισμένα έγγραφα παρουσιάζουν φυσική φθορά στο χαρτώο υπόστρωμά τους και απαιτούν ιδιαίτερα προσεκτικό χειρισμό κατά τη μετακίνηση ή τη φύλαξή τους.
Τεχνικές Απαιτήσεις & Ψηφιακή Διαχείριση: Καθώς το σύνολο των εγγράφων έχει ψηφιοποιηθεί πλήρως για την προστασία του πρωτότυπου υλικού, δεν απαιτείται η φυσική επαφή των ερευνητών με τα ευαίσθητα έγγραφα. Η μελέτη και η αναπαραγωγή του αρχείου γίνονται αποκλειστικά με τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και κοινών προγραμμάτων προβολής εικόνων ή εγγράφων (π.χ. PDF, JPEG) στους σταθμούς εργασίας του Ιστορικού Αρχείου.
Εργαλεία έρευνας
Για την πλοήγηση, την αναζήτηση και τον εντοπισμό εγγράφων της παρούσας ενότητας, είναι διαθέσιμο το ακόλουθο εργαλείο έρευνας:
Ψηφιακό Ευρετήριο στην Ψηφιακή Πλατφόρμα ICA Atom: Το σύνολο του αρχείου έχει υποβληθεί σε πλήρη και αναλυτική ευρετηρίαση στην Ψηφιακή Πλατφόρμα ICA Atom. Οι ερευνητές μπορούν να πραγματοποιήσουν στοχευμένες αναζητήσεις με βάση μεταδεδομένα όπως ο κωδικός του τεκμηρίου, η χρονολογία, ο τίτλος/θέμα του φακέλου και οι λέξεις-κλειδιά, εξασφαλίζοντας την άμεση σύνδεση με τα αντίστοιχα ψηφιοποιημένα αρχεία.
Περιοχή συμπληρωματικών πηγών
Εντοπισμός πρωτοτύπων
Τα φυσικά πρωτότυπα έγγραφα των 2.060 τεκμηρίων της παρούσας αρχειακής ενότητας φυλάσσονται σε ελεγχόμενες συνθήκες περιβάλλοντος στο κεντρικό Αρχειοστάσιο του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., τοποθετημένα στην εξής συγκεκριμένη θέση:
Ράφι / Θέση: P5b
Η πρόσβαση στον φυσικό χώρο φύλαξης επιτρέπεται αποκλειστικά στο εξουσιοδοτημένο προσωπικό του αρχείου για λόγους ασφάλειας και προστασίας του υλικού.
Εντοπισμός αντιγράφων
Το σύνολο της αρχειακής ενότητας έχει ψηφιοποιηθεί πλήρως για λόγους προστασίας και ανάδειξης. Συνολικά, 3.414 ψηφιακά αρχεία σε μορφή εικόνας (.jpg) είναι διαθέσιμα και προσβάσιμα στις ακόλουθες υποδομές:
Ψηφιακή Πλατφόρμα: Τα ψηφιακά αντίγραφα είναι ενσωματωμένα στην επίσημη ψηφιακή πλατφόρμα του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., επιτρέποντας την πλοήγηση και τη μελέτη τους από τους ερευνητές.
Υπολογιστικό Νέφος (Cloud): Το σύνολο του ψηφιοποιημένου υλικού φυλάσσεται παράλληλα στο εταιρικό Cloud του Ιστορικού Αρχείου της ΟΛΘ Α.Ε., διασφαλίζοντας την ύπαρξη αντιγράφων ασφαλείας (backups) και τη μόνιμη διατήρηση της ψηφιακής συλλογής.
Συμπληρωματικές πηγές / σχετικές ενότητες περιγραφής
Περιοχή παρατηρήσεων
Σημείωση
Η παρούσα αρχειακή ενότητα αποτελεί μια εξαιρετικά κρίσιμη πρωτογενή πηγή, η οποία παρέχει πολύτιμη ιστορική και τεχνική πληροφόρηση για την περίοδο της ανασυγκρότησης της Θεσσαλονίκης, με ιδιαίτερη έμφαση στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Λόγω της μεγάλης πληρότητας και της πυκνότητας των δεδομένων που περιέχει, το αρχείο καθίσταται ιδανικό για τη διεξαγωγή, σύνταξη και έκδοση εξειδικευμένων επιστημονικών μελετών που αφορούν:
Την εξέλιξη, τον σχεδιασμό και την κατασκευή των λιμενικών έργων της πόλης.
Την ανάπτυξη του αποχετευτικού δικτύου και των ευρύτερων αστικών υποδομών της Θεσσαλονίκης.
Την ιστορία των δημόσιων τεχνικών έργων και της κρατικής διοίκησης στην Ελλάδα κατά τον 19ο και 20ό αιώνα.
Εναλλακτικός(οί) κωδικός(οί) αναγνώρισης
Σημεία πρόσβασης
Τόποι
Ονόματα
Περιοχή ελέγχου της περιγραφής
Κωδικός αναγνώρισης περιγραφής
Κωδικός αναγνώρισης του φορέα καθιέρωσης της εγγραφής
Κανόνες και/ή συμβάσεις
ΔΙΠΑΠ (Γ), 2η έκδοση
Ημερομηνίες δημιουργίας, αναθεώρησης ή κατάργησης της περιγραφής
Δημιουργία: από 2024-10-14 έως 2024-10-31.
Αναθεώρηση: 2026-05-26
Αλφάβητο(α)
- Ελληνικό
Πηγές
Δελτίο περιγραφής του Φορέα.
Παρατηρήσεις και Όνομα Αρχειονόμου
Δημιουργία: Δραγκόλα Ευαγγελία, Μάτα Λορίντα Φοιτήτριες Τμήματος Βιβλιοθηκονομίας, Αρχειονομίας & Συστημάτων Πληροφόρησης
Δημιουργία και αναθεώρηση: Υπεύθυνος Ιστορικού Αρχείου ΟΛΘ Α.Ε.: Παλούκης Κώστας