Αρχείο - Αρχείο Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων Αθηνών - Πειραιώς (Η.Σ.Α.Π.) Α.Ε.

Πεδίο Αναγνώρισης

Κωδικός αναγνώρισης

Τίτλος

Αρχείο Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων Αθηνών - Πειραιώς (Η.Σ.Α.Π.) Α.Ε.

Ημερομηνία(ες)

  • 1976-2000 (Εταιρία Η.Σ.Α.Π. Α.Ε.) (Δημιουργία)
  • 1926-1975 (Εταιρία Ε.Η.Σ. Α.Ε.) (Δημιουργία)
  • 1869-1925 (Εταιρία Σ.Α.Π. Α.Ε.) (Δημιουργία)

Επίπεδο περιγραφής

Αρχείο

Μέγεθος και Υπόστρωμα

748 φάκελοι, 559 βιβλία, ταινίες, φωτογραφίες

Πεδίο Πλαισίου Παραγωγής

Όνομα παραγωγού

Διοικητική ιστορία

Η λέξη «σιδηρόδρομος» εκφράστηκε για πρώτη φορά το 1843 από το σύμβουλο του υπουργείου εξωτερικών, Αλέξανδρο Ραγκαβή. Ο Ραγκαβής προτείνε την ίδρυση σιδηροδρόμου για την ένωση της Αθήνας με τον Πειραιά, ο οποίος θα έλυνε το συγκοινωνιακό πρόβλημα που είχε δημιουργήσει η αύξηση του πληθυσμού στις δυο αυτές πόλεις. Τον Νοέμβριο του 1855 ψηφίστηκε ο Νόμος ΤΖ΄ ¨περί συστάσεως Σιδηροδρόμου¨, σύμφωνα με τον οποίο ο βασιλιάς μπορούσε να παραχωρήσει το δικαίωμα σύστασης σιδηροδρόμου σε εταιρία ή σε ιδιώτη.
Το 1866 ο Νόμος ΡΝΖ΄συμπλήρωνε τον προηγούμενο και επιπλέον καθόριζε τις λεπτομέρειες σχετικά με τις αποζημιώσεις των κτημάτων τα οποία έπρεπε να απαλλοτριωθούν προκειμένου να λειτουργήσει ο σιδηρόδρομος. Τον Οκτώβριο του 1867 υπογράφεται Σύμβαση μεταξύ του Άγγλου κεφαλαιούχου Εδουάρδου Πίκεριγκ και του Υπουργού Εσωτερικών Αλέξανδρου Κουμουνδούρου ¨περί συστάσεως Σιδηροδρόμου απ’ Αθηνών εις Πειραιά¨. Η Σύμβαση κυρώνεται με τον Νόμο ΣΜΑ΄. Επίσης ο Νόμος ΤΔ΄(1868) επιτρέπει στον Πίκεριγκ την κατασκευή θαλλάσιων λουτρών στην περιοχή του Φαλήρου τα οποία θα συνδέονται με τον σιδηρόδρομο. Τον ίδιο χρόνο ο Πίκεριγκ θέλησε να μεταβιβάσει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του σε μια νέα εταιρία με τίτλο ¨Ανώνυμος Εταιρία απ’ Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου¨ (ΣΑΠ). Η εταιρία συστήνει το πρώτο διοικητικό συμβούλιο το οποίο αποτελείται από τον Α. Σκουζέ (τραπεζίτης), Ι. Σκαλτσούνης (μηχανικός) και Δ. Δαμασκηνός (δικηγόρος). Τον Φεβρουάριο του 1869 έγιναν τα εγκαίνια του πρώτου ατμοκίνητου σιδηροδρόμου.
Το 1874 ο Πίκεριγκ αποσύρεται λόγω οικονομικών δυσχερειών και το 1880 η εταιρία (ΣΑΠ) εξαγοράζεται από την τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως αντί 60.000 λιρών Αγγλίας. Ιδρύεται νέα εταιρία (¨Ανώνυμος Εταιρία απ’ Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου¨) με κεφάλαιο 4.000.000 δραχμές. Με τη δημιουργία της νέας εταιρίας παρατηρείται ραγδαία ανάπτυξη του σιδηροδρόμου. Κατασκευάζονται νέα βαγόνια, ολοκληρώνεται η ανέγερση του σταθμού του Πειραιά, χτίζονται οι σταθμοί του Θησείου, του Φαλήρου και του Μοσχάτου.
Με το Νόμο ΑΨΞΔ΄(1889) επικυρώνεται η Σύμβαση μεταξύ του ΣΑΠ και της νεοσυσταθείσας από τον Στ. Ψύχα ¨Εταιρίας Προεκτάσεως του απ’ Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου¨ βάσει της οποίας η δεύτερη θα αναλάμβανε το έργο της προέκτασης της γραμμής του ΣΑΠ από το Θησείο προς το Μοναστηράκι και την Ομόνοια.
Το 1898 υπογράφτηκε Σύμβαση μεταξύ του υπουργού Εσωτερικών Θεοτόκη, του προέδρου του ΣΑΠ Φιλάρετου και του προέδρου της ¨Εταιρίας Προεκτάσεως Ψύχα¨ Ι. Βαλαωρίτη για την συγχώνευση των δύο εταιριών και την αντικατάσταση της ατμοκίνητης έλξης με ηλεκτρική. Ο νόμος ΒΨΞΕ΄ του 1900 κυρώνει την Σύμβαση.
Το 1903 η εταιρία «ελληνική ηλεκτρική εταιρία /Thomson Houston de la Mediterranée», αναλαμβάνει την ηλεκτροδότηση του δικτύου. Στις 16/9/1904 εγκαινιάζεται η πρώτη ηλεκτροκίνητη διπλή γραμμή του αστικού σιδηροδρόμου.
Ανάμεσα στο 1924 και το 1925, ο όμιλος Power and Traction Finance Company, που είχε σχηματισθεί με αγγλικά και ελληνικά κεφάλαια, υπέβαλε στον ΣΑΠ προτάσεις συνεργασίας. Τον Οκτώβριο του 1925 η εταιρία Σιδηροδρόμων Αττικής, η εταιρία Σιδηροδρόμων Αθηνών-Πειραιώς και η εταιρία τροχιοδρόμων Αθηνών- Πειραιώς και περιχώρων συγχωνεύτηκαν με τον όμιλο Power and Traction Company σχηματίζοντας 2 εταιρίες, την εταιρία ¨Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι¨ (ΕΗΣ) και την ¨Ηλεκτρική Εταιρία Μεταφορών ¨(ΗΕΜ). Πρόεδρος της νέας εταιρίας (ΕΗΣ) είναι ο Αλέξανδρος Βλάγκαλης.
Η ΕΗΣ εγκαινιάζει πολλούς νέους σταθμούς μέχρι το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κατά τον οποίο προσφέρει μεγάλη βοήθεια για την μετακίνηση των στρατιωτών. Τον Ιανουάριο του 1944 βομβαρδίζεται ο Πειραιάς με αποτέλεσμα να υποστεί ο Σταθμός σημαντικές καταστροφές. Το 1950 παραχωρείται από την ΗΕΜ στην ΕΗΣ το δικαίωμα ολοκλήρωσης των έργων ηλεκτροκίνησης. Η σύμβαση κυρώνεται το 1954 και η διάρκεια προνομίου επεκτείνεται μέχρι 31/12/1975.
Το 1976 οι ΕΗΣ κρατικοποιούνται και μετονομάζονται σε ΗΣΑΠ με τον Νόμο 352 (¨περί ιδρύσεως οργανισμού προς ανάληψη των παρά των ΕΗΣ Α.Ε. εκτελούμενων μεταφορών¨) - ΦΕΚ Α 147/16.6.1976. Σύμφωνα με το άρθρο 2 ο ΗΣΑΠ αποτελεί δημόσια επιχείρηση και λειτουργεί για χάρη του δημοσίου συμφέροντος, κατά τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας. Το καλοκαίρι του 1977 ανατίθεται στην ελληνογαλλική κοινοπραξία SOFRETU-SGTE SOGELERG-ΑΔΚ η σύνταξη κατασκευαστικής προμελέτης για το νέο ΜΕΤΡΟ της Αθήνας. Το 1978 ο ΗΣΑΠ εντάσσεται στο σύστημα Αστικών Συγκοινωνιών της πρωτεύουσας τον οποίο εποπτεύει ο νεοϊδρυθείς (1977) Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών (ΟΑΣ σημερινός ΟΑΣΑ). Τέλος το 1991 ιδρύεται η εταιρία «ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε».

Ιστορικό ενότητας περιγραφής

Διαδικασία Πρόσκτησης

Σύμφωνα με το πρωτόκολλο παράδοσης-παραλαβής του αρχείου, η εισαγωγή του στα Γ.Α.Κ. έγινε την 30η Μαΐου 2006.
ΑΒΕ: 1242

Πεδίο Περιεχομένου και Διάρθρωσης

Παρουσίαση Περιεχόμενου

Το αρχείο του ΗΣΑΠ διαρθρώνεται ως εξής:
1869-1925, εταιρία ΣΑΠ
1926-1975, εταιρία ΕΗΣ
1976-2000, εταιρία ΗΣΑΠ
Το αρχείο περιέχει βιβλία, φακέλους, classeur, φωτογραφικό υλικό, μπομπίνες, ημερολόγια με τα εξής θέματα: αλληλογραφία εσωτερικού-εξωτερικού, αντίγραφα επιστολών, υπουργεία σιδηροδρόμων, συγκοινωνιών, ναυτιλίας, μεταφορών, οικονομικών, υπηρεσία λεωφορείων, παλαιά έγγραφα, στατιστικά στοιχεία, έγγραφα αρχών, εφημερίδες, ημερολόγια διαφόρων πράξεων, λογαριασμοί εκκρεμείς, αναφορές υπηρεσιών, βιβλία αντιγραφής επιστολών, υπηρεσία προσωπικού, αλληλογραφία προσωπικού, εγκύκλιοι, διαταγές, τράπεζες εξωτερικού, τρεχούμενοι λογαριασμοί, σχέδια, εργολαβίες, αναφορές υπηρεσιών, πρόστιμα, δυστυχήματα, αποστολές, οχήματα, τιμολόγια, παραγγελίες, εργολαβία σήραγγας, καθολικό ημερολόγιο, ημερολόγιο πληρωμών, τράπεζες εσωτερικού, αναλυτικό ημερολόγιο εισπράξεων, βιβλίο διαφόρων πράξεων, ΔΕΗ-Π.Α.Π., δελτία τύπου, απεργίες, ΜΕΤΡΟ Αθήνας, εφημερίδες, περιοδικά, συμβάσεις, Siemens-MAN, TELEX, πρακτικά παράδοσης, άδειες λεωφορείων.

Επιλογές, εκκαθαρίσεις και τελική διατήρηση

Προσθήκες Υλικού

Σύστημα Ταξινόμησης

Πεδίο Όρων Πρόσβασης και Χρήσης

Όροι πρόσβασης

Όροι αναπαραγωγής

Γλώσσα των Τεκμηρίων

Γραφή του υλικού

Σημειώσεις γλώσσας και γραφής

Ελληνική, γαλλική, γερμανική, αγγλική, ιταλική

Φυσικά Χαρακτηριστικά και Τεχνικές απαιτήσεις

Προβιομηχανικό χαρτί (wove) ή laid με υδατόσημο αποτελεί το υπόστρωμα εγγράφων και εντύπων, χρώματος υπόλευκου, υποκίτρινου ή υποκυανού. Το μελάνι που χρησιμοποιείται είναι μπλε ή μαύρο. Κάποια έγγραφα φέρουν ανάγλυφες σφραγίδες μαύρου ή μπλε χρώματος και κάποια επιστολόχαρτα έχουν εικονογραφημένη την επωνυμία της εταιρίας. Πολλές φορές παρεμβάλλονται ευρετήρια από κακής ποιότητας χαρτί πλούσιο σε ξυλοπολτό και όξινα συστατικά που έχει προκαλέσει οξείδωση των παρακείμενων φύλλων και διαφοροποίηση του αρχικού χρώματος.
Σε ό,τι αφορά τα βιβλία, η βιβλιοδεσία είναι είτε πανόδετη με ύφασμα μαύρου ή υπόλευκου χρώματος, είτε ημιδερματόδετη με ύφασμα μπορντό ή υπόλευκου χρώματος. Οι πινακίδες, στις οποίες φαίνεται ο τίτλος και οι χρονολογίες του περιεχομένου, είναι μαύρου ή υπόλευκου χρώματος. Μεγάλος αριθμός βιβλίων φέρει χρυσοτυπία στον τίτλο, τη χρονολογία και την πλήρη επωνυμία της εταιρίας. Το είδος του χαρτιού που χρησιμοποιείται στο εσώφυλλο των βιβλίων μπορεί να είναι βιομηχανικό, προβιομηχανικό (wove), ή μαρμαρογραφημένο χρώματος καφέ, υπόλευκου, υποπράσινου, με μπραντέλα από ύφασμα βιβλιοδεσίας μαύρου ή μπλε χρώματος. Τα αντίγραφα αλληλογραφίας είναι δακτυλόγραφα και χειρόγραφα σε χαρτί wove διαφανές ή σε χαρτί wove διαφανές ειδικά προετοιμασμένο για αντιγραφή (στην περίπτωση αυτή η βιβλιοδεσία έχει πραγματοποιηθεί πριν από την αντιγραφή) χρώματος κίτρινου ή υποκίτρινου με υδατόσημο ή χωρίς, και μελάνι μπλε ή ιώδες. Τα δίφυλλα διαφανούς χαρτιού μπορεί να είναι ομαδοποιημένα ανά τεύχη και αυτά με τη σειρά τους ραμμένα σε δύο ή τρεις υφασμάτινες ταινίες. Τέλος, τα κεφαλάρια είναι άσπρου και μπλε ή κόκκινου χρώματος.

Εργαλείο έρευνας

Διαθέσιμο εργαλείο έρευνας

Συμπληρωματικές πηγές:

Εντοπισμός των πρωτότυπων

Εντοπισμός των αντιγράφων

Συνδεόμενες Ενότητες Περιγραφής

  1. ΓΑΚ, Αρχείο Υπουργείου Εσωτερικών (1833 – 1910) , Θ. 38 «Σιδηρόδρομοι»
  2. ΓΑΚ, Αρχείο Πολιτικού Γραφείου Πρωθυπουργού
  3. Συλλογή Βλαχογιάννη : κυτίο Δ΄ 118

Σχετικές αρχειακές περιγραφές

Πεδίο Παρατηρήσεων

Σημείωση

Στη σύνταξη της περιγραφής συμμετείχε ομάδα φοιτητών του Παντείου Πανεπιστημίου, η οποία έκανε και την ταξινόμηση του αρχείου, στο πλαίσιο προγράμματος του Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. για πρακτική άσκηση φοιτητών σε εργασιακούς φορείς. Η περιγραφή των φυσικών χαρακτηριστικών του αρχείου έγινε με τη βοήθεια της συντηρήτριας των ΓΑΚ, Αγγελικής Στασινού. Το τελικό ταξινομικό διάγραμμα διαμορφώθηκε με τη συνεργασία της κ. Παπαδάκη Μαρίας κατά τη διάρκεια της τελικής φύλαξης του αρχειακού υλικού σε αντιόξινα κουτιά, με βάση το οποίο έγιναν και οι τελικές διορθώσεις στη βάση δεδομένων των τριών περιόδων.

Εναλλακτικοί Κωδικοί

Σημεία πρόσβασης

Θέματα ως Σημεία πρόσβασης

Τοποθεσίες ως Σημεία πρόσβασης

Όνοματα ως Σημεία πρόσβασης

Είδος υλικού ως Σημεία πρόσβασης

Πεδίο ελέγχου εργασιών της περιγραφής

Αναγνωριστικό περιγραφής

Αναγνωριστικό φορέα τεκμηρίωσης

Χρησιμοποιούμενοι Κανόνες ή Πρότυπα Περιγραφής

ΔΙΠΑΠ

Ημερομηνίες δημιουργίας, αναθεώρησης και διαγραφής

Η περιγραφή του αρχείου συντάχθηκε κατά το διάστημα από 8/11/2006 ως 8/1/2007. Προσθήκες και διορθώσεις έγιναν και μετά την ολοκλήρωση της ταξινόμησης του αρχείου.

Γραφή(ες)

Πηγές

Πεδίο Πρόσκτησης

Related subjects

Συνδεόμενα Φυσικά Πρόσωπα και Οργανιμοί

Related genres

Συνδεόμενες Τοποθεσίες