Αρχείο αρ. comp.518 - Βυζάς, Μιχαήλ (Ελληνική Εταιρεία Εναερίων Συγκοινωνιών)

Πεδίο Αναγνώρισης

Κωδικός αναγνώρισης

GR ELIA-MIET αρ. comp.518

Τίτλος

Βυζάς, Μιχαήλ (Ελληνική Εταιρεία Εναερίων Συγκοινωνιών)

Ημερομηνία(ες)

  • 1931-1967 (Δημιουργία)

Επίπεδο περιγραφής

Αρχείο

Μέγεθος και Υπόστρωμα

9 φάκελοι

Πεδίο Πλαισίου Παραγωγής

Όνομα παραγωγού

(1888-1972)

Βιογραφικό/Διοικητική Ιστορία

Ο Μιχαήλ Βυζάς (Δερβένι Κορινθίας, 1888 - Αθήνα, 1972) ήταν αξιωματικός του Πεζικού. Έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913. Στον Β΄ Βαλκανικό τραυματίστηκε και πιάστηκε αιχμάλωτος. Το 1920 ήταν υπασπιστής του αρχιστράτηγου Παρασκευόπουλου. Την περίοδο 1923-1925 ήταν βουλευτής Πυλίας στην Δ΄ Εθνοσυνέλευση. Πατέρας του ήταν ο δικαστής Παναγιώτης Βυζάς και είχε δύο αδέλφια, τον Γεώργιο και τον Σπυρίδωνα. Το 1936 γνωρίστηκε με τη γραμματέα του συμβούλου της Ε.Ε.Ε.Σ. Θεόδωρου Μποζώνη, Ηρώ Παπαβασιλείου, κόρη του μετέπειτα υπουργού Ναυτικών Ιπποκράτη Παπαβασιλείου, με την οποία παντρεύτηκε το 1937 με κουμπάρο τον Ιωάννη Μεταξά Απέκτησαν δύο παιδιά, ένα αγόρι που πέθανε στην Κατοχή το 1942 και ένα κορίτσι που γεννήθηκε μετά την Κατοχή.
Την περίοδο 1935-1936 ο Βυζάς ήταν αντιπρόσωπος για την Ελλάδα της γαλλικής Εταιρείας κατασκευών αεροπορικών κινητήρων Gnôme et Rhône από την οποία το Ελληνικό Δημόσιο αγόρασε 46 κινητήρες Κ14 το Νοέμβριο του 1936. Για την αγορά αυτή ο Βυζάς έλαβε προμήθεια 7%. Από την ίδια εταιρεία, αλλά μέσω της εταιρείας Oldavia, που αντιπροσώπευσε την Gnôme et Rhône, αγοράστηκαν από το Ελληνικό Δημόσιο 24 επιπλέον κινητήρες Μ14 το 1938. Για την αγορά αυτή ο Βυζάς δεν πήρε προμήθεια, γεγονός που τον οδήγησε μετά την Κατοχή σε νομική διένεξη με την Oldavia.
Στις 4 Σεπτεμβρίου 1939 ο Βυζάς διορίστηκε γενικός διευθυντής της Ε.Ε.Ε.Σ. και συνέδεσε την επαγγελματική του σταδιοδρομία με την τύχη της Εταιρείας. Το 1941 μετά από καταγγελίες του πρώην υφυπουργού Αεροπορίας Μιχ. Πάσσαρη και στο πλαίσιο της εξέτασης οικονομικών εγκλημάτων την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας κατηγορήθηκε για υπεξαίρεση χρημάτων κατά την αγορά των τριών Ju 52. Για το λόγο αυτό συγκροτήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941 ανακριτική επιτροπή για τον «έλεγχον πασών των διοικητικών συμβάσεων και διαχειριστικής φύσεως πράξεων και ενεργειών των εκάστοτε από της 4ης Αυγούστου 1936 και εντεύθεν Διοικητικών Συμβουλίων», η απόφαση της οποίας υπήρξε αθωωτική (Μάιος 1942). Μετά την Κατοχή υπήρξαν καταγγελίες στον Τύπο σχετικά με το ρόλο του στις αγορές της Εταιρείας προπολεμικά και τις σχέσεις του με τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αντιδρώντας στις κατηγορίες ο Βυζάς μήνυσε, το 1947, τον Κωνσταντίνο Ιωαννίδη, επιστολές του οποίου είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα Έθνος. Μετά το 1946 τέθηκε σε διαθεσιμότητα ως ανάπηρος πολέμου και συνταξιοδοτήθηκε.

Όνομα παραγωγού

(1930-1946)

Διοικητική ιστορία

Η «Ελληνική Εταιρεία Εναερίων Συγκοινωνιών Α. Ε.» ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 1930 σε εφαρμογή του νόμου 4809/1930 (8/7/1930) που κύρωνε τη σύμβαση του Ελληνικού Δημοσίου και της ομόρρυθμης εταιρείας «Ελληνική Εταιρεία ΙΚΑΡΟΣ Ν. Καμπάνης και ΣΙΑ» «περί παραχωρήσεως του προνομίου της αποκλειστικής εκμεταλλεύσεως εναερίων μεταφορών» (5/6/1930). Ο νόμος καθόριζε 15ετή διάρκεια του προνομίου (ως το 1946), χιλιομετρική επιχορήγηση αναθεωρούμενη ανά τετραετία (την πρώτη τετραετία ήταν 47,44 δρχ.), την υποχρέωση του κράτους να καταβάλει τα αναγκαία ποσά για την ανανέωση του μηχανολογικού εξοπλισμού της Εταιρείας και συνακόλουθα κρατικό έλεγχο στα οικονομικά της. Επίσης προβλεπόταν ως υποχρεωτική η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων και υπηκόων στο 60% του μετοχικού κεφαλαίου, η επίταξη σε καιρό πολέμου, η παραχώρηση κρατικών αερολιμένων καθώς και το ασυμβίβαστο μεταξύ γενικού διευθυντή και αντιπροσώπου ξένης εταιρείας. Στο νόμο προβλεπόταν η εγκατάσταση συγκοινωνίας επί των γραμμών Αθηνών - Κρήτης - Αιγύπτου, Αθηνών - Θεσσαλονίκης - Σόφιας και Αθηνών - Πατρών - Ιωαννίνων - Κέρκυρας προς Αλβανία - Ιταλία.
Το αρχικό κεφάλαιο της Εταιρείας ήταν 28.500.000 δρχ. διαιρούμενο σε 19.000 μετοχές των 1.500 δρχ. Ιδρυτές της ήταν η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας (10.567 μετοχές), το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο (5.553 μετοχές) ο «Σιδηρόδρομος Θεσσαλίας» (2.100 μετοχές), η Ανώνυμη Εταιρεία «Προμηθεύς» (710 μετοχές) και η ομόρρυθμος εταιρεία «Ίκαρος» 70 μετοχές). Η τελευταία ορίστηκε ανάδοχος της Ε.Ε.Ε.Σ. αφού είχε εκπονήσει τις σχετικές μελέτες στη δεκαετία του 1920.
Πρόεδρος του Δ.Σ. της Εταιρείας την περίοδο 1931-1939 ήταν ο Ι. Δροσόπουλος, διοικητής της Εθνικής Τράπεζας, και από τον Αύγουστο του 1939 ο Κ. Μοσχόπουλος. Γενικός διευθυντής της ως το Σεπτέμβριο του 1936 ήταν ο Ν. Καμπάνης ενώ από τον Σεπτέμβριο του 1936 μέχρι το 1946 ήταν ο Μ. Βυζάς.

Η διοικητική ιστορία της Εταιρείας μπορεί να χωριστεί σε τρεις περιόδους: 1932-1940, 1941-1944 και 1944-1946. Από αυτές, όπως είναι φυσικό, μόνο η πρώτη ήταν περίοδος κανονικής λειτουργίας και δράσης και από αυτή μπορούμε να αντλήσουμε στοιχεία.
Ο στόλος της Εταιρείας την περίοδο αυτή περιελάμβανε επτά αεροσκάφη, τέσσερα Junkers G 24 και τρία Junkers 52 (τα τελευταία αγοράστηκαν στα τέλη του 1938 και άρχισαν πτήσεις το 1939). Μέχρι το 1939 ενοικίαζε άλλο ένα από τη Λουφτχάνσα με το οποίο διεξήγαγε κυρίως ταχυδρομικές μεταφορές. Την περίοδο 1932-1939 η Εταιρεία εκτελούσε δρομολόγια στις γραμμές Αθηνών - Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκης - Δράμας, και Αθηνών - Αγρινίου -Ιωαννίνων. Από το 1939 με την αγορά των Ju 52 προστέθηκε το δρομολόγιο Αθήνας - Ηρακλείου και παράλληλα δρομολογήθηκε λεωφορείο από τη Δράμα προς την Καβάλα Η επέκταση δρομολογίων προς Κέρκυρα και Αλεξάνδρεια τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Η εξέλιξη της Εταιρείας την περίοδο αυτή ήταν σημαντική και τα έσοδα από μεταφορά επιβατών και ταχυδρομείου ανήλθαν από 4.000.000 (το 1932) δρχ. περίπου σε 16.500.000 δρχ. περίπου. Παράλληλα η εταιρεία ανέλαβε την αντιπροσώπευση στην Ελλάδα της γερμανικής Λουφτχάνσα, της πολωνικής ΛΟΤ, της αυστριακής ΕΛΑΓΚ και της ρουμανικής ΛΑΡΕΣ.
Αξίζει να σημειωθεί η ιδιαίτερη σχέση της Εταιρείας με τη Λουφτχάνσα και γερμανικούς οίκους. Το 1936 υπογράφηκε συμφωνία για την αντιπροσώπευση της Λουφτχάνσα στην Ελλάδα και το 1937 επιτράπηκε η διέλευση των αεροσκαφών της μέσω Αθήνας με προορισμό τη Ρόδο και τη Μ. Ανατολή. Φαίνεται ότι ήταν η μόνη τέτοια συμφωνία που υπογράφηκε με ξένη εταιρεία καθώς υπήρχε κώλυμα με το προνόμιο της Ε.Ε.Ε.Σ. Η συμφωνία αυτή συνδέθηκε με ευνοϊκούς όρους πώλησης των Ju 52.
Το 1936 επήλθαν αλλαγές στο ιδιοκτησιακό και διοικητικό καθεστώς της Εταιρείας. Τον Ιανουάριο εξαγοράστηκε το 51% των μετοχών από το Μετοχικό Ταμείο Στρατού το οποίο όρισε ως εντεταλμένο σύμβουλό του τον Θεόδωρο Μποζώνη ενώ τον Σεπτέμβριο αντικαταστάθηκε ο γενικός διευθυντής Ν. Καμπάνης από τον Μιχαήλ Βυζά. Δεν γνωρίζουμε τους λόγους που οδήγησαν στην αντικατάσταση αυτή, φαίνεται όμως ότι ο Καμπάνης είχε κατηγορηθεί για οικονομικές ατασθαλίες. Την περίοδο του ελληνοϊταλικού πολέμου η Εταιρεία επιστρατεύτηκε και τα αεροσκάφη της χρησιμοποιήθηκαν ως μεταγωγικά.
Στη διάρκεια της Κατοχής η πλειοψηφία των μετοχών της πέρασε στα χέρια της Λουφτχάνσα, με αγορά τους μέσω του Ελληνικού Δημοσίου και κατασχέθηκαν τα τρία Ju 52 από τους Γερμανούς ως λεία πολέμου. Η Εταιρεία τέθηκε σε μεσεγγύηση, και το μόνο έσοδό της ήταν η κρατική επιδότηση και το προσωπικό της μειώθηκε σε 67 άτομα (από 138 στη λήξη του πολέμου. Προς το τέλος της Κατοχής ωστόσο ο αριθμός ανήλθε σε 107). Μέρος του προσωπικού δούλεψε στο γερμανικό τεχνικό συνεργείο στο Τατόι ενώ άλλοι έφυγαν στη Μέση Ανατολή για την οργάνωση της εκεί αεροπορικής δύναμης.

Μετά την Κατοχή η Εταιρεία υπολειτουργούσε και τα κύρια θέματα που απασχολούσαν τη διοίκηση ήταν οι προσλήψεις και απολύσεις προσωπικού και η παροχή πληροφοριών στις αρχές για τις σχέσεις προσωπικού και αρχών Κατοχής. Το 1946 η Εταιρεία διαλύθηκε.

ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

 5/6/1930:  Σύμβαση εταιρείας «ΙΚΑΡΟΣ» – Δημοσίου.

8/7/1930: Νόμος 4809 που κυρώνει τη σύμβαση της 5/6/1930.

24/12/ 1930: Σύσταση της Ε.Ε.Ε.Σ. (το καταστατικό δημοσιεύεται στις 28/12/1930).

20/1/1936: Τροποποίηση του νόμου 4809 και εξαγορά του 51% των μετοχών από το Μετοχικό Ταμείο Στρατού.

23/11/1936: Σύμβαση Υπουργείου Αεροπορίας και Λουφτχάνσα. Δίνεται άδεια διέλευσης των αεροσκαφών της Λουφτχάνσα μέσω Αθήνας προς Ρόδο από Βορρά και από Βενετία με αντάλλαγμα να μείνει σταθερή η τιμή των τριών Ju 52.

21/12/1937: Σύμβαση Ε.Ε.Ε.Σ. – Δημοσίου. Το Δημόσιο αναλαμβάνει την υποχρέωση να αγοράσει τρία Ju 52 στην τιμή των 30.629.616 δρχ. και να τα παραχωρήσει στην Εταιρεία και παραιτείται από το ποσοστό του επί των κερδών. Ως αντάλλαγμα η τελευταία παραιτείται από άλλες απαιτήσεις από το Δημόσιο σχετικά με την αντικατάσταση υλικού της μέχρι το 1946, με εξαίρεση την αγορά νέων κινητήρων προς αντικατάσταση των παλαιών. Συμφωνείται επιχορήγηση 16.311.000 δρχ. κάθε χρόνο και οικονομικός έλεγχος στο τέλος της σύμβασης. Η Εταιρεία υποχρεώνεται να επεκτείνει τις γραμμές της σε Ηράκλειο, Κέρκυρα και Αλεξάνδρεια. Τέλος συμφωνείται να παραμείνει σταθερή η χιλιομετρική επιχορήγηση μέχρι το 1946 σε 36.33 δρχ. (από 47.44).

21/12/1937: Σύμβαση Ε.Ε.Ε.Σ. – Γιούγκερς για αγορά των Ju 52. Συγκροτούνται τεχνική και οικονομική επιτροπή που γνωμοδοτούν την πραγματοποίηση τροποποιήσεων ώστε να μπορούν να μετατραπούν σε καιρό πολέμου σε βομβαρδιστικά. Η αξία των αεροπλάνων ήταν 683.013 μάρκα ενώ οι μετατροπές κόστισαν 55.050 (σύνολο 738.063 μάρκα =30.629.616 δρχ.). Η σύμβαση υπογράφηκε από την Ε.Ε.Ε.Σ. αντί του Υπουργείου Αεροπορίας για να μην δοθεί προμήθεια 3% στο Μετοχικό Ταμείο Στρατού.

17/7/1938 : Αναγκαστικός νόμος 1322/1938 που κυρώνει τις συμβάσεις της 21/12/1937.

30/8/1940: Νόμος 2530: Κύρωση σύμβασης «περί προπληρωμής του εσωτερικού εναέριου ταχυδρομείου δια κοινού γραμματοσήμου».

10/7/1941: Nόμος 104/41: Το Ελληνικό Δημόσιο αγοράζει από το Μετοχικό Ταμείο Στρατού την πλειοψηφία των μετοχών της Εταιρείας (9.690) έναντι 14.535.000 δρχ. και ακολούθως το πωλεί στη Λουφτχάνσα.

18/3/1943: Νόμος 191/1943: Κύρωση συμβάσεων:
Α) Ελληνικής Κυβέρνησης και Ε.Ε.Ε.Σ. Προβλέπεται η οικονομική ενίσχυση της Εταιρείας από το κράτος, ορίζεται κρατικός ελεγκτής και η Εταιρεία υποχρεώνεται να περιορίσει τον αριθμό του προσωπικού της.
Β) Ελληνικής Κυβέρνησης και Λουφτχάνσα. Σε αντάλλαγμα της αγοράς από την κυβέρνηση της πλειοψηφίας των μετοχών για λογαριασμό της Λουφτχάνσα (ν. 104/1941) η τελευταία αναλαμβάνει την υποχρέωση να παραδώσει στο Δημόσιο ένα καινούργιο Ju52. Το Δημόσιο υποχρεώνεται να εκχωρήσει την απαίτησή του επί του αεροσκάφους στην Ε.Ε.Ε.Σ. ευθύς μόλις αυτή καταβάλει το ποσό των 14.535.000 εκ. δρχ.
1946 Διάλυση Εταιρείας

Ιστορικό ενότητας περιγραφής

Διαδικασία Πρόσκτησης

Δωρεά της συζύγου του, Ηρώς Βυζά, το 1992.

Πεδίο Περιεχομένου και Διάρθρωσης

Παρουσίαση Περιεχόμενου

Το αρχείο περιλαμβάνει υπηρεσιακή και προσωπική αλληλογραφία, αποσπάσματα πρακτικών Διοικητικού Συμβουλίου, ισολογισμούς, εκθέσεις, οικονομοτεχνικές μελέτες, υπηρεσιακά και προσωπικά σημειώματα, σχέδια συμβάσεων, αποκόμματα και φύλλα εφημερίδων, έντυπα κ.ά. σχετικά με την υπηρεσία του ως γενικού διευθυντή της Ε.Ε.Ε.Σ. και τις δικαστικές διώξεις και τις νομικές διενέξεις του. Τα θέματα που θίγονται κυρίως είναι η οργάνωση και τα οικονομικά της Εταιρείας μετά το 1936, η αγορά των Ju 52, οι σχέσεις με τη Λουφτχάνσα και το υπουργείο Αεροπορίας, η επιστράτευση του 1940, η κατάσταση της Εταιρείας στην Κατοχή και στην μεταπολεμική περίοδο. Επίσης περιέχεται αλληλογραφία με τις εταιρείες Gnôme et Rhône (1935-1936) και Oldavia καθώς και με το δικηγόρο του στο Παρίσι, Κωνσταντίνο Δαμβέργη για την αγορά των κινητήρων Κ14 και τη διαμάχη του με την Oldavia, καθώς και υλικό (έντυπα , αλληλογραφία ) σχετικά με τη συνταξιοδότησή του από το Ι.Κ.Α.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ
[Οι φάκελοι 1-7 αφορούν αποκλειστικά την Ε.Ε.Ε.Σ.]
Φάκελος 1 ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ - ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ (1931-1940)
Φάκελος 2 ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ - ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ (1936-1941)
Φάκελος 3 ΑΓΟΡΑ Ju 52. ΑΝΑΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΔ32 / 1941
Φάκελος 4 ΑΓΟΡΑ Ju 52. ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΓΡΑΜΜΩΝ - ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΣΣΑΡΗ
Φάκελος 5 ΠΟΛΕΜΟΣ 1940 - ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ (1940-1945)
Φάκελος 6 ΚΑΤΟΧΗ (1940 - 1944)
Φάκελος 7 ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΑ (1945 - 1946)
Φάκελος 8 ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ GNOME ET RHONE (1935 - 1950)
Φάκελος 9 ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ (1912 - 1963)

Επιλογές, εκκαθαρίσεις και τελική διατήρηση

Έγινε εκκαθάριση στα πολλαπλά αντίγραφα αλληλογραφίας (κρατήθηκαν δύο).

Προσθήκες Υλικού

Σύστημα Ταξινόμησης

Η ταξινόμηση είναι θεματική. Το αρχείο ήταν σε κάποιο βαθμό ταξινομημένο από τον παραγωγό του και φαίνεται ότι συγκροτήθηκε για την υπεράσπιση του Βυζά ενώπιον της ανακριτικής επιτροπής του 1941 και για τις νομικές διενέξεις του με την Oldavia και τον Ιωαννίδη. Η ιδιαιτερότητα αυτή, της συγκρότησης δηλ. του υλικού κυρίως για δικαστική χρήση, καθόρισε και την ταξινόμησή του και συντέλεσε ώστε τεκμήρια που ανήκουν σε ίδιες θεματικές κατηγορίες να είναι τοποθετημένα σε διαφορετικές ενότητες. Όπου κρίθηκε απαραίτητο για την κατανόηση του περιεχομένου της ενότητας περιγραφής, παρατίθενται εισαγωγικές σημειώσεις με πλάγια γράμματα μέσα σε αγκύλες.

Πεδίο Όρων Πρόσβασης και Χρήσης

Όροι πρόσβασης

Όροι αναπαραγωγής

Γλώσσα των Τεκμηρίων

Γραφή του υλικού

Σημειώσεις γλώσσας και γραφής

Ελληνικά, γαλλικά και γερμανικά.

Φυσικά Χαρακτηριστικά και Τεχνικές απαιτήσεις

Εργαλείο έρευνας

Αναλυτική περιγραφή σε επίπεδο φακέλου/υποφακέλου: www.elia.org.gr

Συμπληρωματικές πηγές:

Εντοπισμός των πρωτότυπων

Εντοπισμός των αντιγράφων

Συνδεόμενες Ενότητες Περιγραφής

Ε.Λ.Ι.Α.: Υλικό για την πολεμική αεροπορία την περίοδο αυτή υπάρχει στο αρχείο Δημητρίου Βασιλικού
Ε.Λ.Ι.Α.: Μετοχές της Εταιρείας υπάρχουν στη συλλογή μετοχών του Ε.Λ.Ι.Α.
Γ.Α.Κ. - Κεντρική Υπηρεσία: Αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Εναερίων Συγκοινωνιών

Σχετικές αρχειακές περιγραφές

Σημείωση δημοσίευσης

Πεδίο Παρατηρήσεων

Σημείωση

Φαίνεται ότι το αρχείο συγκροτήθηκε σε κάποιο βαθμό κατά τα έτη 1941, 1947-1950 για την υπεράσπιση του Βυζά ενώπιον της ανακριτικής επιτροπής του 1941 και για τις νομικές διενέξεις του με την Oldavia και τον Ιωαννίδη.

Σημείωση

Εναλλακτικοί Κωδικοί

Σημεία πρόσβασης

Τοποθεσίες ως Σημεία πρόσβασης

Όνοματα ως Σημεία πρόσβασης

Είδος υλικού ως Σημεία πρόσβασης

Πεδίο ελέγχου εργασιών της περιγραφής

Αναγνωριστικό περιγραφής

Αναγνωριστικό φορέα τεκμηρίωσης

Χρησιμοποιούμενοι Κανόνες ή Πρότυπα Περιγραφής

Ημερομηνίες δημιουργίας, αναθεώρησης και διαγραφής

19/10/2000

Γραφή(ες)

Πηγές

Δελτίο περιγραφής Φορέα

Παρατηρήσεις και Όνομα Αρχειονόμου

Γιώργος Χαρωνίτης

Πεδίο Πρόσκτησης

Συνδεόμενα Φυσικά Πρόσωπα και Οργανιμοί

Related genres

Συνδεόμενες Τοποθεσίες